Köstebek fareleri, tek bir dişinin ürediği, diğer herkesin yiyecek toplayıp yavrulara baktığı son derece işbirlikçi toplumlarda yaşar. Peki kraliçe, tebaasını nasıl kontrol altında tutar? Berlin'deki Max Delbrück Merkezi'nden Gary Lewin liderliğindeki araştırmacılar cevabı tek bir molekülde buldu: izopropil miristat (IPM). İnsanlar için kokusuz olan bu bileşik yalnızca üreyen kraliçeler tarafından üretiliyor ve diğer hayvanların beyninde koku duyusundan sorumlu bölge olan koku korteksini harekete geçiriyor.

Ekip, 15 Temmuz'da Nature'da yayımlanan makalede etkinin çarpıcı olduğunu bildiriyor: kokuya maruz kalan bireyler, kraliçe ve kokusu ortadan kalkana kadar kavga etmiyor ve çiftleşmiyor. Bir deneyde araştırmacılar kraliçeyi çıkarıp koloniyi her gün IPM ile tedavi etti. Lewin, "Üç ay boyunca hiç kavga olmadı. Herkes birbiriyle iyi geçindi… ve seks de olmadı" diyor. Tedavi durur durmaz bir hafta içinde ilk ölüm gerçekleşti; birkaç hafta sonra çiftleşme olayları görüldü ve yeni bir kraliçe ortaya çıktı. İzole çiftlerde tedavi edilmeyen altı dişiden beşi hamile kalırken, IPM'ye maruz bırakılan çiftlerde ne hamilelik ne de çiftleşme görüldü.

Kan testleri, bileşiğin doğurganlık hormonlarını düzenlediğini, hamileliği baskılamak için progesteronu düşürüp prolaktini yükselttiğini gösterdi. Kokunun bir de gözetim işlevi var: Kraliçe IPM'yi yalnızca hamileyken ya da hamileliğe hazırlanırken üretiyor. Lewin'e göre üretimi durdurursa diğer köstebek fareleri kraliçenin işini yapmadığını anlıyor — ve onu öldürüyor.

Bu keşif, memeliler arasında son derece sıra dışı bir davranışa ender bir pencere açıyor. Lewin, "Bunu insana özgü bir şey olarak düşünüyoruz, ama aslında köstebek fareleri bunu biz ortaya çıkmadan milyonlarca yıl önce yapıyordu" diyor. Koku örneklerini toplamak için ekip, açık hava tuvaletlerinden koku örnekleri toplamak üzere icat edilen bir teknik kullandı — hayvanlar aleminin en tuhaf canlıları üzerindeki öncü çalışmaların alışılmadık yollara sapabileceğinin bir hatırlatıcısı.

Kaynaklar