İspanyol fatihler 15. yüzyılın sonlarında Amerika'ya ayak bastığında, tüfekler, zırhlar ve atlarla birlikte çok daha ölümcül bir silah da taşıyorlardı: çiçek hastalığı. Şimdi bilim insanları, Mesoamerika ve Güney Amerika'daki yerli nüfusu harap eden virüsten ilk kez doğrudan molekül kanıtı elde ettiler.

Trinity College Dublin ve Şili Üniversitesi'nden araştırmacılar, kuzey Şili'nin Pasifik kıyısındaki Camarones 9 İnka arkeolojik alanından bulunan iki doğal mumyalanmış bireyden eski çiçek virüsü DNA'sını çıkardılar. Birisi 30-35 yaşlarında bir kadın, diğeri 18-20 yaşlarında bir genç erkekti. Her ikisi de deve-yünü battaniyelere sarılı olarak yanlarında mezarlara gömülmüştü.

Science dergisinde yayımlanan genomlar, Orta Çağ Avrupa suşları ile daha sonraki yüzyıllarda dolaşan suşlar arasında evrimsel olarak yer alan tükenmiş bir çiçek virüsü soyunu ortaya koyuyor. Bu, virüsün kesin olarak İspanyol kolonizasyonunun erken dönemine — çiçek hastalığının Amerika'yı ilk kez vurduğu zamana — tarihlendiğini gösteriyor.

'Çiçek hastalığının Amerika'daki ilk belgelenen salgını 1518'de Hispaniola adasında meydana geldi' diyen birinci yazar Bruno Romero Gonzalez, Dublin Trinity College genetikeri, virüsün yıkıcı bir nüfus çöküşüne yol açtığını açıkladı: Bazı tahminlere göre çiçek hastalığı ve eşlik eden hastalıklar Amerika yerlilerinin yüzde 90'ını öldürdü.

Çiçek hastalığı sadece fiziksel yıkım değil, aynı zamanda psikolojik bir darbe indirdi. Yüksek ateş, kanayan kabarcıklar ve ciddi bozulmaya neden olan hızlı ve ölümcül yayılış, birçok yerlinin geleneksel tanrılarının İspanyol istilacıların ruhsal gücü karşısında onları terk ettiğine inanmasına yol açtı.

Her iki genomun analizi, neredeyse özdeş olduklarını gösterdi; bu da her iki kurbanın aynı salgında veya aynı dolaşan suş tarafından enfekte edildiğine işaret ediyor. Dikkat çekici biçimde, araştırmacılar virüsün 16. yüzyıla kadar uzun bir genetik evrim dönemi geçirdiğini, ancak bu evrimin İspanyol kolonizasyonunun büyük salgınları sırasında belirgin şekilde yavaşladığını ve yalnızca 1796'da ilk aşı uygulandıktan sonra yeniden hızlandığını tespit ettiler.

Bu örüntü, virüsün daha önce bağışıklığı olmayan ve dolayısıyla daha fazla adaptasyon için seçilim baskısı barındırmayan popülasyonlar arasında verimli biçimde yayılan evrimsel bir optimuma ulaştığını gösteriyor. Evrimsel terimlerle, zaten yıkıcı görevine tam olarak uyarlanmıştı.

Doğal çiçek hastalığının son vakası 1977'de Somali'de kaydedilmiş ve Dünya Sağlık Örgütü çiçek hastalığını 1980'de dünyadan yok edilmiş ilan etmişti — hâlâ yok edilen tek insan bulaşıcı hastalığı olarak kalmaktadır. Bu eski genomlar, daha önce erişilemeyen patojenin evrimsel geçmişine bir pencere açarak, kolonyal dönemin salgınlarının virüs evrimini nasıl gerçek zamanlı olarak şekillendirdiğini ortaya koymaktadır.

Kaynaklar