Çin'in gizemli uzay uçağı, ticari bir Amerikan uydusu tarafından yörüngede fotoğraflandı ve Pentagon görüntüyü bu hafta yayımladı. Fotoğraf, Savunma İstihbarat Teşkilatı'nın (DIA) pazartesi günü yayımladığı gizlilik derecesi olmayan değerlendirmesinin içinde yer alıyor.
Görüntü 2024'te, o dönem Maxar adını taşıyan Vantor şirketine ait bir görüntüleme uydusu tarafından çekildi. Delta kanatlı, yük bölmesi kapakları, koyu renkli bir ısı kalkanı ve arka kısımda güneş panelleri taşıyan hizmet modülü olan kanatlı bir araç görülüyor. İlk bakışta ABD Uzay Kuvvetleri'nin X-37B'sine benziyor; o araç 9 metre uzunluğunda, yani bir uzay mekiği yörünge aracının yaklaşık dörtte biri. Bir Uzay Kuvvetleri yetkilisi gözlemi 2024'te Güney Kore'deki bir konferansta dile getirmişti; tam çözünürlüklü görüntü bu haftaya kadar gizli kaldı.
Aracın adı bile belirsiz. Batılı yayınlar, 2000'li yıllarda Çin'in robotik uzay uçağı programına ilişkin haberlere dayanarak ona Shenlong diyor. Çin resmi medyası ise yalnızca Chongfu Shiyong Shiyan Hangtian Qi (CSSHQ), yani "yeniden kullanılabilir deneysel uzay aracı" ifadesini kullanıyor.
Aracın ne yaptığı, ne için yapıldığından daha iyi belgelenmiş durumda. Çin 2020'den bu yana dört görev uçurdu; en uzunu yaklaşık dokuz ay sürdü. Şubat'ta fırlatılan dördüncü görev hâlâ yörüngede. Astrofizikçi Jonathan McDowell'ın yörünge verileri üzerine yaptığı analize göre araç haziranda bir alt uydu serbest bıraktı, temmuzda onu yeniden yakaladı; aynı döngü ağustos ve eylülde tekrarlandı. Bu, muhtemelen bir robot kol kullanılarak yapılan buluşma ve yakalama manevralarının bugüne kadarki en net işareti.
DIA, uzay uçaklarının "artırılmış manevra kabiliyetinin" onları "bazı görevler için geleneksel uydulardan daha uygun" kıldığını yazıyor. Karşılaştırma için: X-37B'nin bir uçuşu 24 bin milin üzerine çıkmış ve yeniden girişe hazırlanmak için aerobraking kullanmıştı; Çin aracı ise birkaç yüz mil yükseklikteki alçak Dünya yörüngesinde kaldı.
Raporun fotoğraftan daha önemli kısmı, karşı-uzay silahlarına ilişkin değerlendirme. DIA'ya göre Çin, "alçak Dünya yörüngesindeki uyduları bozmak, zayıflatmak veya hasar vermek için farklı güç seviyelerinde çok sayıda yer tabanlı lazer silahına" sahip. Ayrıca "2020'lerin sonuna doğru Çin, uzay tabanlı yönlendirilmiş enerji sistemlerini ve daha yüksek yörüngelerdeki uyduları tehdit edebilecek daha güçlü yer tabanlı sistemleri konuşlandırabilir".
Görüntü ikinci bir kaymayı da gösteriyor: Dünya dışı görüntüleme. Ticari Dünya gözlem uyduları, yörüngeler kesiştiğinde uzaydaki nesnelere yöneltilebiliyor ve çok yüksek bağıl hızda diğer ülkelerin uzay araçlarının fotoğraflarını çekebiliyor. Vantor, ABD ordusuna ve istihbarat kurumlarına görüntü sağlayan birkaç şirketten biri; bu da gizli veya tescilli donanımın incelenmesini ticari bir hizmete dönüştürüyor ve beraberinde casusluk sonuçlarını getiriyor.
Bağlam yoğun. Rusya'nın Kosmos 2612'si bu ay ABD'de kayıtlı bir radar görüntüleme uydusuna yaklaşma manevrası yaptı. Bir uydudan diğerine mermi atacak şekilde tasarlanan Rus Nivelir sistemi 2020'de simüle edilmişti; nisanda Rusya, Ukrayna'ya görüntü sağlayan ICEYE radar uydusunun yakınına küçük uydular yerleştirdi ve bunlardan biri "onlarca metre" mesafeye kadar yaklaştı. Hava Kuvvetleri Bakanı Troy Meink geçen ay Pentagon'un uzayda silah konuşlandırdığını söyleyerek bunu ilk kez kamuya açıklayan hükümet oldu. ABD istihbaratı Rusya'nın yörüngeye nükleer silah yerleştirmeyi hedeflediğini belirtiyor. Çin geçen yıl yer sabit yörüngedeki bir uyduya yakıt ikmali yaptı — alçak Dünya yörüngesinin üzerinde bunu başaran başka ülke yok — ve yabancı uzay araçlarına düzenli olarak yaklaşan TJS denetim uydularını işletiyor.
Sonuç: yörünge alanı gözlenebilir, tartışmalı ve kalabalık hale geliyor — ve ticari bir kameranın uzay uçağını yakalamış olması, en az uzay uçağının kendisi kadar haber değeri taşıyor.
