4 Kasım 1960'ta Science dergisi, alışılmadık biçimde kesin bir başlık taşıyan bir makale yayımladı: 'Doomsday: Friday, 13 November, A.D. 2026.' Yazarı, fizikçi ve sibernetik öncüsü Heinz von Foerster, Patricia Mora ve Lawrence Amiot ile birlikte insan nüfusunun iki bin yıllık büyümesine bir eğri uydurdu ve bu büyüme sürerse nüfusun tam olarak bugün sonsuza yaklaşacağı sonucuna vardı.
13 Kasım 2026 Cuma geldi. Dünya nüfusu yaklaşık 8,2 milyar; artıyor, ama sonsuzluğa hiç yakın değil.
Von Foerster bunu biliyordu. Makale kasıtlı bir kışkırtmaydı, kehanet değil: eğilim çizgisini saçma ucuna kadar uzatarak bir eğriyi yasa sanmanın ne kadar tehlikeli olduğunu göstermek istiyordu. Asıl kaygısı 'nüfus patlaması' ile kalabalığın yarattığı toplumsal ve ekolojik baskıydı; makalede bir de daha iyi doğum kontrolü ve alışılmadık kaynaklardan gıda gibi 'ucuz ve etkili' çözümlere yarı şakacı bir çağrı vardı.
Bu nokta, kendi kontrolden çıkmış tahminler çağında yankılanıyor. Yaklaşık iki yıl sonra von Foerster, Illinois Üniversitesi'nde sibernetiğin ve ikinci düzey düşüncenin kuluçkası olan Biological Computer Laboratory'nin kurucuları arasında yer aldı — bugün yapay zekâ yeteneklerinin de düz bir çizgide mi yükseleceği yoksa büküleceği mi tartışmalarını besleyen fikirler.
Avusturya'daki Complexity Science Hub, tarihi dünyanın sonu kehanetlerinin anlamı ve anlamsızlığı üzerine bir konferansla anıyor. Von Foerster'ın bıraktığı ders bir tarihten çok bir alışkanlıkla ilgili: ekstrapolasyon bir araçtır, bir hüküm değil — ve gelecek çoğu zaman çizgi eğilmeden önce bükülür.



