2026'nın başında Tayland'ın veri merkezi sektörü hızla ilerliyordu. Ülkenin Yatırım Kurulu kısa süre önce TikTok, BAE merkezli Skyline ve Singapur'un Bridge şirketlerinin projelerini onaylamıştı; toplamda 27 milyar dolarlık planlanan yatırım.

Dokuz ay sonra sektör durdu. Guardian'ın haberine göre Tayland eylülde 49 projenin inşaatını durdurdu ve 117 projenin onay kararını dondurdu. Neden sermaye kıtlığı değil; elektrik, su ve denetimin taahhütlerin hızına yetişebileceğine dair güvence eksikliği. Endonezya'da Batı Java valisi, izinleri eksik ve çevresel değerlendirmesi tamamlanmamış bir veri merkezinin inşaatını durdurdu.

Bölge, patlamanın sürpriz sahnesiydi. Asya-Pasifik'te en büyük işletme kapasitesi Çin'de, ancak gayrimenkul şirketi Cushman & Wakefield'ın 2026 raporuna göre bölgede inşaat halindeki veri merkezi kapasitesinin yaklaşık yarısı Güneydoğu Asya'da. Malezya ve Tayland bunun büyük bölümünü oluşturuyor.

Malezya'nın yükselişi bunun ne kadar hızlı olduğunu gösteriyor. Güneydeki Johor eyaletinde işletme kapasitesi 2023'te 94 megavattan 2026'da 1.110 megavata çıktı; on kattan fazla artış. 3.088 megavat daha inşaat halinde ya da planlanıyor. Johor artık Güneydoğu Asya'nın en büyük veri merkezi merkezi ve eyalet başbakanı Onn Hafiz Ghazi'ye göre 2026 itibarıyla 40 milyar dolarlık yatırım çekti. Microsoft Kuala Lumpur ve Johor'da bulut ve yapay zekâ altyapısı için 2,2 milyar dolar açıkladı; AirTrunk Johor'daki iki sahasını dörde çıkarmak için 3 milyar dolar yatırım planlıyor.

Bölgenin ilk merkezi Singapur, 2019-2022 arasında veri merkezlerinin "su ve elektriğin yoğun kullanıcıları" olduğu gerekçesiyle moratoryum uygulamıştı. O zamandan beri onaylar seçici: 2023-2026 arasında yalnızca 95 megavat işletme kapasitesi eklendi.

Fatura geliyor. Enerji danışmanlığı Wood Mackenzie, Johor'daki veri merkezlerinin eyaletin toplam elektrik tüketiminin yüzde 24'ünü oluşturduğunu, bunun 2035'te yüzde 40'a çıkacağını tahmin ediyor. Analist Alvin Tan, "Johor'daki hızlı büyüme yerel şebeke bağlantı darboğazları yaratma ve iletim ağı yatırımları ile yeni üretim kapasitesi ihtiyacını artırma potansiyeli taşıyor" diyor.

İkinci duvar su. Kuraklığa eğilimli Johor, artık günde 50 milyon litreye kadar su tüketen 1. ve 2. kademe veri merkezlerini onaylamayacağını açıkladı; bu miktar 25 milyon kişinin günlük içme suyu ihtiyacına eşit. Endonezya'da araştırma firması Tenggara Strategics'in raporu, birçok tesisin su soğutmalı olduğunu ve sıcak, nemli ovalarda kurulduğunu, bunun da daha serin yerlere kıyasla tüketimi artırdığını buldu. Tayland'ın Doğu Ekonomik Koridoru'nda yaşayanlar zaten tükenmiş rezervuarlar için endişeli. Araştırma ve savunuculuk grubu EEC Watch'tan Somnuck Jongmeewasin, "Chonburi'deki Khlong Luang Barajı başlıca çatışma noktası" diyor. "Baraj sığ ve baskı altında olmasına rağmen yetkililer suyu sanayi bölgelerine aktarıyor."

Tayland Enerji Bakanı Akanat Promphan, veri merkezlerinin büyük miktarda pahalı ithal gaz gerektirdiğini söyleyerek daha yüksek tarifeli ayrı bir elektrik kullanıcı kategorisi çağrısı yaptı. Ülke, enerji ve su kullanımını, güç garantilerini ve daha yüksek tarifeleri değerlendiren bir onay çerçevesi açıkladı. Malezya, yeni projeleri enerji ve su güvenliği açısından inceleyecek bir veri merkezi görev gücü kurdu.

Tepki artık yalnızca düzenleyici değil. Şubat ayında Johor, Çinli ZData Technologies'in bir projesinin önünde veri merkezi inşaatına karşı ilk kitlesel protestosunu gördü; göstericiler inşaat tozunu ve su kaynağına ilişkin riskleri dile getirdi.

Operatörler verimlilik çalışmalarına işaret ediyor. Bridge, Johor'da yeni tesisini soğutmak için bir su geri kazanım tesisi ve boru hattı kurdu; AirTrunk nisanda atık su operatörü Johor Special Water ile kullanılmayan atık suyun geri dönüştürülmesi için anlaştı. Microsoft, Güneydoğu Asya'da temiz enerji projelerine baktığını söylüyor; ancak yayımladığı PUE verileri Asya-Pasifik tesislerinin şirketin küresel portföyündeki en verimsiz tesisler olduğunu gösteriyor.

Singapur Lee Kuan Yew Kamu Politikası Okulu'ndan yardımcı doçent Jie-Sheng Tan-Soo, "Veri merkezleri önemli yatırım ve inşaat faaliyeti yaratsa da, benzer miktarda arazi, elektrik ve su gerektiren birçok sektöre kıyasla genellikle daha az uzun vadeli istihdam üretiyor" diyor. "Bu nedenle topluluklar, çevresel ve altyapısal maliyetleri üstlenirken faydalardan orantılı pay alıp almadıklarını haklı olarak sorabilir."

Bölge için bu duraklama rahatsız edici bir düzeltme. Açıklanan yatırım inşa edilmiş kapasite değil, inşa edilmiş kapasite de elektriklendirilmiş kapasite değil. Güneydoğu Asya'da hesaplama gücü satın alanlar giderek şebeke bağlantısı, su hakları ve izinleri henüz çözülmemiş projeler satın alıyor.

Neden önemli: Güneydoğu Asya, yapay zekâ yatırımlarının Batı'da dirençle karşılaştığı yerde de sürdüğünün kanıtıydı. Hükümetlerin frene basması hesaplama coğrafyasını yeniden kaydırıyor ve darboğazın artık çip değil, yanı başındaki santral ve baraj olduğunu gösteriyor.