Microsoft bir zamanlar Çin'den çıkma fikrini düşünülemez görüyordu. 2010'da Google sansür ve siber saldırılar nedeniyle ülkeden çekildiğinde Bill Gates ve dönemin CEO'su Steve Ballmer, rakibin aşırı tepki verdiğini söylemişti. On beş yıl sonra ton değişti — ve geri çekilme ölçülebilir durumda.
13 Ağustos'ta yayımlanan, kurumsal dosyalara ve beş şirket kaynağıyla yapılan röportajlara dayanan özel bir Reuters araştırması, Microsoft'un son beş yılda Çin'deki en az 15 şube ve ortak girişimi kapattığını ve içeriden kişilerin 'geri çekilme stratejisi' olarak tanımladığı bir yol izlediğini ortaya koydu. Şirket hatta 2023'te, bazı yöneticilerin çok fazla jeopolitik riski çok az ekonomik getiri karşılığında üstlendiği sonucuna varmasıyla pazardan tamamen çıkmayı değerlendirdi. Bir kaynağa göre Microsoft'un şu an çıkış planı yok — ve Çin, 2024'te küresel gelirin yalnızca yüzde 1,5'ini oluşturuyordu.
Washington ile Pekin arasındaki güven erozyonu ağır bir bedel ödetti. 2017'den bu yana Pekin, daha güvenli gördüğü ve kalitesi Windows ile Office'e giderek daha fazla rakip olan yerli yazılımı teşvik ediyor. ABD'nin ileri teknolojiye yönelik ihracat kontrolleri de Microsoft'un Çin'deki kârlı yapay zeka ve bulut işlerini büyütmesini eş zamanlı olarak engelledi. Windows dahil hiçbir yabancı işletim sistemi, 2017'de başlatılan devlet satın alma çerçevesiyle uyumlu sayılmadı; Reuters'ın Aralık 2023'ten bu yana incelediği altı Çin devlet satın alma rehberinden beşi Microsoft ürünlerini hiç önermiyordu.
Ancak şirket ikinci bir rüzgar buldu. Microsoft artık Çin devletine satmak yerine, Çinli şirketlerin küreselleşmesine yardım ederek kazanıyor. TikTok'un sahibi ByteDance ve ultra hızlı moda perakendecisi Shein gibi firmalar, yurtdışı operasyonlarını yabancı düzenlemelere uygun biçimde yönetmek için Microsoft'un Azure bulutuna güveniyor; Microsoft ayrıca Çinli kurumsal müşterilere, doğrudan Çin'de hizmet vermeyen OpenAI gibi sağlayıcıların Batılı yapay zeka modellerine Azure üzerinden özel erişim sunuyor. 2020'lerin ortalarına gelindiğinde bu iş, Microsoft'un Çin bağlantılı en büyük faaliyeti haline gelmişti — ancak kaynaklar satışların şirketin küresel standartlarına göre küçük kaldığını vurguluyor.
Analistler bu yapay zeka işinin ne kadar sürdürülebilir olduğunu sorguluyor: OpenAI gibi üçüncü taraf tedarikçilere dayanıyor ve Kimi gibi yerli modeller giderek daha rekabetçi ve çok daha ucuzken Çinli firmalar Azure'a ihtiyaç duymayabilir. Microsoft ayrıca Çin'in mühendislik yeteneğine tutunmak için mücadele etti. Efsanevi araştırma laboratuvarı — Microsoft Research China, şimdiki adıyla Microsoft Research Asia — ABD'nin yapay zeka ihracat kısıtlamaları yürürlüğe girdikten sonra Vancouver, Singapur ve Tokyo'da yeni şubeler açtı. 2024'te şirket en iyi 1.000 mühendisine ABD ve üç Batılı ülkeye yerleşme teklifi götürdü, ancak yalnızca üçte biri kabul etti; kıdemli mühendislerin çoğu ailelerine yakın kalmak için Çin üniversitelerine ve teknoloji firmalarına geçti.
2021'e kadar operasyonları yöneten eski Çin başkanı Alain Crozier denge oyununu şöyle anlattı: "Jeopolitik yüzünden … bazı günler biraz daha zor, ama hiç kriz yaşamadık." Microsoft'un kendi açıklaması daha temkinliydi: her uluslararası tedarikçi için geçerli olan bir düzenleyici ortamda faaliyet gösterdiğini ve Çin pazarına bağlı kaldığını söyledi.
Daha geniş tablo Amerikan iş dünyası için ürkütücü. Çin'deki Amerikan Ticaret Odası'nın son anketine katılanların yalnızca yüzde 52'si Çin'i en önemli küresel yatırım hedefi olarak nitelendirdi — 2019'daki yüzde 62'ye kıyasla. Apple, 2026 sonuna kadar ABD'ye satılan iPhone'ların çoğunu Hindistan'da üretmeyi planlıyor; Tesla ise geçen ay Çin işini bölmeyi tartıştığı haberlerini yalanladı. Microsoft'un hikayesi — içeride pazar payı kaybederken dışarıda Çin'in küreselleşmesinden sessizce para kazanmak — Büyük Teknoloji'nin yeni Çin-ABD teknoloji düzeninde nasıl hayatta kalacağının şablonu olabilir.
