Mars, Güneş Sistemi'nin en büyük volkanlarıyla kaplı ve onlarca yıldır hâkim varsayım, bu volkanların daha sıcak bir geçmişin anıtları olduğuydu. Avrupa Uzay Ajansı'nın ExoMars Trace Gas Orbiter (TGO) aracından gelen atmosfer verilerinin yeni bir analizi, en azından birinin hâlâ nefes alıyor olabileceğini savunuyor.
Alexander Trokhimovskiy'nin yönettiği, Polonya Bilimler Akademisi Uzay Araştırma Merkezi'nden Daniel Mège'in eş lider yazar olduğu ekip, Science Advances dergisinde hidrojen klorürün (HCl) kuzey yarımkürenin erken yaz aylarında Alba Mons'un yamaçlarındaki çatlaklar üzerinde tekrar tekrar yoğunlaştığını bildiriyor. İşin ilginç yanı zamanlama: Mars'ta HCl normalde kuzey kışında zirve yapar ve yazın neredeyse sıfıra iner; gezegenin toz ve su döngülerini izler.
Mège, "Bulgularımız, Mars'ın volkanik aktiviteyi yakın zamana kadar destekleyecek kadar iç ısıyı koruduğunu, hatta hâlâ koruyor olabileceğini gösteriyor" dedi.
Samanlıkta bir duman izi
TGO'nun kızılötesi spektrometre seti olan Atmospheric Chemistry Suite, gazı kış buzunun kaybolmasından kısa süre sonra küçük bir alanda saptadı. Aracın CaSSIS kamerası aynı bölgeye çevrildiğinde, bazıları yüzlerce metre uzunluğunda, taze görünen dar çatlaklar ve çevrelerinde olağandışı renk değişimleri ortaya çıktı.
Mège, "Trace Gas Orbiter dumanı tüten silahı bulmayı başardı" dedi. "Samanlıkta iğne aramak gibiydi."
Önerilen mekanizma dünyevi ve en iyi anlamıyla sıradan: Dünya'da HCl, magmaya bağlı açıklıklardan, yani fumarollardan kaçar. Mars'ta -120°C'ye düşen kışlar bu tür çatlakları buzla kapatıp gazı hapsedebilir; erken yaz sıcaklığı buzu süblimleştirince yollar yeniden açılır ve gaz kaçar. Çatlakların çevresindeki renk değişimi de, tıpkı Dünya'daki fumarollerde olduğu gibi, geride kalan mineral birikintileri olabilir.
Ekibin elemek zorunda kaldıkları
Burada varsayılan tutum şüphecilik olmalı ve yazarlar bunu uyguladıklarını söylüyor. Çalışmanın büyük bir kısmı, derin bir kaynağın mekânsal örüntüye en iyi uyduğu sonucuna varmadan önce, Mars atmosferinde HCl üretebilecek volkanik olmayan her kimyasal yolu denetlemekle geçti.
Sonuç, belirli bir biçime sahip bir hipotez: Alba Mons'un altında, görünür bir patlama olmadan gaz sızdırabilen bir volkanik sistemin parçası olan uykuda bir magma odası. Mars'ta hiç patlama görülmedi. Yörünge araçları yalnızca birkaç milyon yıllık lav akıntıları gördü, InSight mars depremleri kaydetti, ama taze bir akıntı hiç görüntülenmedi.
Jeolojinin ötesinde neden önemli
Alba Mons'un altında bir yerde magma yeraltı suyuyla buluşuyorsa, ortaya hidrotermal bir sistem çıkar: ılık, ıslak, kimyasal açıdan yüklü ve yüzeyin radyasyonu ile sıcaklık dalgalanmalarından korunan bir ortam. Bu, Güneş Sistemi'nin sunduğu en makul yaşam alanlarından biri.
Mège, "Alba Mons bölgesindeki sızan çatlaklarda Mars yaşamı aramak çok mantıklı olurdu" dedi.
Bunların hiçbiri bugün patlamalar olduğunu ya da yaşam bulunduğunu kanıtlamıyor. Yaptığı şey, dağınık bir soruyu — Mars jeolojik olarak ölü mü? — haritada cihaz yöneltmeye değer bir noktaya dönüştürmek. ESA'dan Colin Wilson, bulguları potansiyel olarak "TGO'nun bugüne kadarki en büyük başarısı" olarak nitelendirdi.



