Einstein yerçekimini yeniden yazdıktan yüz yıldan fazla süre sonra, iki fizikçi denklemlerinin içinde kimsenin fark etmediği bir olasılık buldu: yerçekimi alanlarının iç yapısı kopup yeniden bağlanabilir ve bu sırada enerjiyi maddeye aktarabilir.

Columbia Üniversitesi'nden Luca Comisso ile Şili'daki Universidad Adolfo Ibáñez'den Felipe A. Asenjo bu sürece "yerçekimsel yeniden bağlanma" diyor. "Reconnection of Gravitational Fields" başlıklı makaleleri 28 Ekim'de American Physical Society'nin dergisi Physical Review D'de yayımlandı ve bu hafta Columbia tarafından duyuruldu.

Konuyu anlaşılır kılan karşılaştırma, Güneş'in tüm ömrü boyunca işlettiği bir olgu. Plazmada — yüklü parçacıklardan oluşan bir gazda — manyetik alan çizgileri çekilebilir, burulabilir ve gerilebilir. Belirli koşullarda bağlantılarını aniden değiştirir ve depolanan manyetik enerjiyi çevredeki parçacıklara boşaltır. Güneş patlamalarının arkasındaki mekanizma ve evrendeki en önemli enerji salma süreçlerinden biri budur.

Yerçekimi çizgilerle çalışmaz. Comisso, "Uzay-zaman üç değil dört boyutlu olduğu için yerçekimi alan çizgileri yerine bir tür alan 'tabakaları' içerir" diyor. "Bir çizgiye bir boyut eklemek size bir düzlem verir. Bunu, bir 'tabaka' oluşturmak için birçok çizgiyi bir araya getirmek gibi düşünebilirsiniz." Bu tabakalar doğru koşullarda bağlantılarını manyetik alan çizgilerine benzer biçimde yeniden düzenleyebilir.

Tabakaların ne olmadığı, ne olduğu kadar önemli. Bunlar matematiksel betimlemeler, gerçekten yırtılan fiziksel zarlar değil. Yeniden bağlanma, yerçekimi alanının enerjiyi maddeye aktardığı bir yolu anlatıyor — içinden bir şeyin düştüğü bir uzay deliğini değil.

Bulgu yeni bir teoride değil, aynı teorinin farklı okunmasında. Comisso ve Asenjo, Einstein'ın alan denklemlerinin son yıllarda geliştirilen bir yeniden formülasyonuna dayanıyor. Bu formülasyon orijinaline matematiksel olarak eşdeğer ve aynı fiziği anlatıyor, ama plazma incelemelerinde kullanılan denklemlere çarpıcı biçimde benziyor. Comisso kariyerini plazma davranışına adamış; kendisi ve meslektaşları benzerliği fark ettiğinde bir alanın araçlarını diğerine uygulamak bariz hamle oldu.

Çalışma, aynı grubun Maricarmen A. Winkler ile Physical Review Letters'ta yayımlanan önceki araştırmasına dayanıyor. O makale, uzay-zaman geometrisinde hangi değişikliklerin mümkün olduğunu belirleyen kısıtları tanımlamıştı. Asenjo, "Einstein'ın denklemleri uzay-zamanın nasıl evrilebileceğine dair hemen görülmeyen kısıtlar içerir" diyor. "Bu gizli özellikleri ortaya çıkararak bu yerçekimsel yeniden bağlanma sürecinin nasıl davrandığını yöneten temel kuralları anlamaya başlayabiliriz."

Pratik değer, simülasyonun tıkandığı yerde ortaya çıkıyor. İki kara delik birleştiğinde alanları uzay-zamanı öyle şiddetle bozar ki en büyük süper bilgisayarlar bile çıktıyı yorumlamakta zorlanır. Altta yatan kısıtları bilmek, her denklemi baştan sona hesaplamadan hangi davranışların fiziksel olarak mümkün olduğunu söylemeyi sağlıyor. Comisso, "Uzay-zamanın bazı örüntülerini tahmin etmemize yardımcı oluyor" diyor. "Tam hesabı yapmadan bile uzay-zamanın belirli bir şekilde davranması gerektiğini biliyoruz."

Uzun vadeli hedef kütleçekim dalgası astronomisi. LIGO ve ortakları, birleşen kara deliklerin uzaya gönderdiği minicik bozulmaları ölçüyor. Yerçekimsel yeniden bağlanma bu olaylarda işliyorsa sinyallerde iz bırakabilir ve şu anda simülasyonlara bırakılan enerji salımının bir bölümünü açıklayabilir.

Makalenin sunmadığı şey kanıt. Yerçekimsel yeniden bağlanma şimdilik teorik bir bulgu. Sürecin gerçek astrofizik ortamlarda nasıl işlediği, orada önemli olup olmadığı ve etkilerinin gözlenebilir olup olmadığı açık. Sonraki adım tam da bu: başta kara delik birleşmeleri olmak üzere somut senaryoları çalışmak ve tanınabilir öngörüler üretip üretmediğini görmek.

Araştırma ABD Ulusal Bilim Vakfı ve NASA tarafından desteklendi. Her iki kurumun da acil uygulaması olmayan temel fiziği finanse etmesi hikâyenin parçası: bir denklemin değeri bazen ancak biri onu herkesten farklı yazdığında ortaya çıkıyor.

Neden önemli: Bu yeni bir doğa yasası ya da bir deney değil; 1915'ten beri herkesin bildiği bir teorinin içindeki gizli bir yapı. Fiziğin tarihinde tam bu tür yeniden yazımlar yeni ölçüm hedefleri açtı — ve kütleçekim dalgaları artık bir ölçüm aracı.