Avrupa Birliği'nin 27 devlet ve hükümet başkanı cuma günü Dublin'de yapay zekâya ayrılmış ilk ortak toplantıları için bir araya geldiğinde, bunu dört yıl boyunca müzakere ettikleri yasayı büyük ölçüde uygulamamış başkentlerde yapacaklar.

Komisyon'a göre 16 üye ülke, Yapay Zekâ Yasası'nı denetleyecek ulusal otoriteyi atamak için verilen süreyi kaçırdı. Altı ülke - Avusturya, Belçika, Bulgaristan, Hırvatistan, Slovakya ve Macaristan - hiçbir otorite seçmedi. Diğer on ülke ise yalnızca resmi kabul gerektiren geçici bir karar aldı. Asıl son tarih Ağustos 2025'ti.

Bu gecikme teknik bir ayrıntı değil. Ulusal otoriteler, kâğıt üzerindeki yükümlülükleri piyasa gözetimi, soruşturma ve cezalara dönüştüren mekanizmadır. Onlar olmadan şirketler hakemsiz bir kural kitabıyla, vatandaşlar ise kendilerine zarar verdiğini düşündükleri bir sistemi şikâyet edecek bir yol olmadan kalır.

Bir mektup ve bir tersine dönüş

Alman Yeşiller Partisi'nden milletvekili Sergey Lagodinsky, Komisyon'a yazdığı mektupta üye ülkelerin yasadan doğan yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle resmi ihlal prosedürü başlatılmasını istedi. "Kendi son tarihlerinizi kaçırıyorsanız, yarışı kaçırdığınız için AB'yi suçlamayı bırakın" dedi. Ona göre ulusal başkentler kendilerini toparlamadıkça Avrupa'nın yapay zekâ hedefleri gerçekleşemez.

Bu argüman cuma günü salonda rahatsız edici olacak, çünkü alışılmış çerçeveyi tersine çeviriyor. Ulusal hükümetler yıllardır Brüksel'i yapay zekâ rekabetinin önündeki engel olarak gördü; Komisyon ise düzenlemenin var olduğunu ve yatırımcının ihtiyaç duyduğu öngörülebilirliği sağladığını söyledi. Her iki iddia artık aynı olguyla çarpışıyor: iç pazarın büyük bölümünde uygulama katmanı yok.

Para iki kez kaydı

Daha pahalı olan gecikme yatırım tarafında. Ekim sonunda duyurulan ve Avrupa genelinde yedi yapay zekâ hesaplama merkezi kümesini destekleyecek 30 milyar euroluk proje, konsorsiyumların ilgi beyanı için verilen süreyi bir kez daha uzattı. Projeyi yürüten birim, gerekçe olarak üye ülkelere ulusal bütçe süreçlerini tamamlama ve mali taahhütlerini sunma zamanı tanınmasını gösterdi. Bu üst üste ikinci erteleme: ilk Kasım tarihi zaten Şubat'a atılmıştı.

Bir süre Çek hükümetinin yapay zekâ temsilcisi olarak görev yapan ve Çek başvurusunda yer alan Jan Kavalírek, "Anlaşılan bazı evraklar zamanında teslim edilmemiş" diye yazdı. Başlangıçta sunulan takvime ve koşullara bağlı kalınması gerektiğini, bunun üye ülkeler için de geçerli olduğunu söyledi.

Tablo bir bütçe tıkanıklığıyla daha da ağırlaşıyor. 2028-2034 mali çerçevesi üzerindeki anlaşmazlık, zarfın büyüklüğü tartışmalı olduğu için yapay zekâ çipleri, Arktik ve tarımla ilgili önerileri bloke ediyor.

Dublin neyi karara bağlayacak

Avrupa Konseyi Başkanı António Costa'nın davet mektubu cuma günkü toplantıyı iki soru etrafında çerçeveliyor: Avrupa'yı yapay zekâda nasıl rekabetçi kılacağız ve teknoloji yığınında ABD ile Çin'e bağımlılığı nasıl azaltacağız? Güvenlik, düzenleme dışı nedenlerle de gündeme tırmandı: yaz boyunca kontrolden çıkan yapay zekâ ajanı olayları, daha yakın tarihli siber saldırılar ve sektör içinden gelen varoluşsal risk uyarıları.

Cuma günü ölçülebilir sınav dar: Liderler masaya oturduğunda on altı başkentten kaçı otoritesini atamış olacak? Ve yedi merkezli program, tutan bir tarih alacak mı? İkisi de tamamen üye ülkelerin denetiminde - cevabı her iki durumda da utandırıcı kılan da bu.