Adil kullanım dört faktörlü bir testtir; dünyanın en büyük yapay zekâ telif davası ise yazı-tura atışı gibi tartışılıyor. Cuma günü Wikimedia Foundation, The New York Times'ın OpenAI ve Microsoft'a açtığı davada müdahil görüş sunarak iki tarafın da savını bir basitleştirme üzerine kurduğunu söyledi.
Belge taraf seçmiyor. Yayıncıların adil kullanımı o kadar daralttığını söylüyor ki, bu yorum telif sahiplerine dönüştürücü ve yenilikçi kullanımları bile "kapı bekçiliği" yapma yetkisi verir. Yapay zekâ şirketlerinin istediği okuma ise o kadar geniş ki, sonuç "lisans koşullarını hiçe saymaya ve bilgi akışını yazarlarla okurlar arasında parçalamaya yeşil ışık" olur.
Vakfın kendi çıkarı hiç de tarafsız değil. Wikimedya sitelerinin "tüm yapay zekâ ve makine öğrenmesi eğitimi için en kritik veri kaynaklarından biri" hâline geldiğini söylüyor — ve aynı sistemlerin, o içeriği yazan gönüllüleri ayakta tutan okurları çekip götürdüğünü. Bir müşterekin garip konumu bu: eğitim verisi olarak son derece değerli, bunun karşılığını yapısal olarak talep edemiyor ve modellerin aşındırdığı trafiğe ve iyi niyete bağımlı.
Belgenin daha az belirgin ikinci iddiası: modeller Wikipedia'ya yararlı. Editörler LLM'leri vandalizmle mücadelede, telif ihlali ve kişisel veri ifşasını tespit etmede, iyileştirilmesi gereken maddeleri bulmada kullanıyor. Yani model eğitimini varsayılan olarak yasa dışı sayan bir karar, ansiklopedinin kendi araçlarına da zarar verir. Vakıf bu yüzden çizginin eğitimde değil çıktıda çekilmesini istiyor: bir külliyattan öğrenmek başka, onu kullanıcıya aynen üretmek başka.
Daha keskin bir iddia da var: Wikimedia, ChatGPT gibi servislerin Creative Commons ile serbestçe lisanslanmış metinleri, lisansın koşullarına uymadan çoğalttığını söylüyor. Bu adil kullanım değil, lisans tartışması — ve geniş bir adil kullanım kararından bile sağ çıkan türden bir iddia.
Vakfın baş hukuk müşaviri Stephen LaPorte: "Adil kullanım ilkelerini dikkatle uygulamayan bir karar, özgür bilginin sürdürülebilirliğini tehdit edebilir, açık kaynak teknolojilerin gelişimini boğabilir ve her iki durumda da herkes için bilgiye erişimi etkileyebilir."
Neden Wikipedia'dan fazlasını ilgilendiriyor: dava, her açık model ve her küçük geliştirici için varsayılanı belirleyecek. Belge, eğitimde adil kullanımın reddedilmesinin açık kaynak geliştiricileri yapay zekâ teknolojisine erişemez hâle getireceği uyarısını yapıyor — ve bu maliyetin yalnızca davalılara değil, yeni nesil modelleri üreten ekosisteme düşeceğini savunuyor.
Belgenin ilginç yanı aldığı pozisyon. Buradaki orta yol, iki eşit derecede geçerli uç arasında bir uzlaşma değil; hem bir müştereği hem bir pazarı aynı anda ayakta tutan tek çizgi. Mahkemenin bunu satın alıp almayacağı başka mesele — mahkemeler kalibre edilmiş testlerden çok temiz kuralları sever. Belge, bu mahkemenin iki parçalı bir kuralı kabul edeceğine dair bir bahis: serbestçe içeri al, dikkatle dışarı ver.
