Bugün Environment International'da yayımlanan bir makale, politika tartışmalarında genellikle soyut kalan bir şeyi sayıya döküyor: düşük ve orta gelirli ülkeler Dünya Sağlık Örgütü'nün 2021 hava kalitesi kılavuz değerlerine uysa ne olurdu? 136 ülke için yanıt, yalnızca ince partikül madde (PM2.5) kaynaklı olarak tek yılda yaklaşık 9,4 milyon ölümün önlenmesi ya da ertelenmesi; nitrojen dioksit için ise yaklaşık 1,1 milyon daha.

Cambridge Üniversitesi Metabolik Bilimler Enstitüsü'ndeki ekip, kirlilik ve nüfus verilerini yayımlanmış maruziyet-tepki kanıtlarıyla birleştirdi ve iki senaryo modelledi: WHO kılavuz değerlerine ulaşmak ve daha gevşek ara hedeflere ulaşmak. Ara hedefler bile PM2.5 kaynaklı ölümlerde yaklaşık 6,6 milyon, NO2 kaynaklı ölümlerde 435 bin azalma sağlıyor; yani temizliğin ilk dilimi faydanın büyük kısmını taşıyor.

Ölümler işin yalnızca bir parçası. PM2.5 kılavuzuna ulaşmak, yılda 7,3 milyon daha az koroner kalp hastalığı, 2,8 milyon daha az KOAH, 2,3 milyon daha az inme ve 1,1 milyon daha az demans vakası anlamına geliyor.

Para hastalığı izliyor. Doğrudan tıbbi tasarruf, koroner kalp hastalığında yılda 11,8 milyar dolar, demansta 8,6 milyar dolar, inmede 5,9 milyar dolar olarak hesaplanıyor. Kaybedilen iş gücünün önlenmesinden doğan verimlilik kazançları ise KOAH'ta 18,1 milyar, inmede 17,9 milyar, koroner kalp hastalığında 5,3 milyar dolar.

Sınırlar bu tür modellerin bilinen sınırları ve küçük değiller. Bunlar karşıolgu tahminleri: deneyi kimse yapmadı. Maruziyet-tepki fonksiyonları daha çok yüksek gelirli ülkelerin epidemiyolojik literatüründen geliyor; oysa burada incelenen 136 ülke, yerel kohort verisinin en zayıf olduğu yerler. Üstelik her şey kılavuz değerlerine gerçekten ulaşıldığını varsayıyor; bu da hiçbir modelin teslim edemeyeceği ulaşım, enerji ve kent planlaması kararları gerektiriyor.

Enstitüden Dr. Annalan Navaratnam: "Hava kirliliğiyle mücadele, yaşam kalitesini artırma ve erken ölümleri azaltmada çok büyük etki yaratacak. İlk kez, WHO'nun temiz hava kılavuzlarının potansiyel faydalarını dış hava kirliliğinin en yüksek olduğu ülkelerde modelleyebildik."

Dr. Haneen Khreis ekledi: "WHO'nun hava kalitesi kılavuz değerlerine ulaşmak kolay olmayacak; ama düşük ve orta gelirli ülkeler, nüfusları büyürken ve kentleri genişlerken daha sağlıklı gelecekler kurmak için kritik bir fırsata sahip."

Bunun neden haber olduğuna gelince: 2021 WHO kılavuzu sert — PM2.5 için yıllık ortalama 5 mikrogram/metreküp. Neredeyse hiçbir ülke buna uymuyor, birçok gelişmekte olan ekonomi bunun birkaç katı üzerinde. Makalenin katkısı yeni bir bulgu değil, bütçe tartışmalarına girebilecek bir aritmetik: temizliğin ilk diliminin faydası o kadar büyük ki soru "temiz hava kâr getirir mi" olmaktan çıkıp "dönüşümün parasını kim öder"e dönüşüyor.