Fizikçiler, özdeş elektrik yüklerinin bir küre üzerinde nasıl dizildiğine dair ilk doğrudan görüntüleri elde etti. Bu, İngiliz fizikçi J. J. Thomson'ın 122 yıl önce, atomu elektronlarla bezenmiş pozitif yüklü bir küre olarak hayal ederken ortaya attığı bir bulmaca.
Atom modeli çoktan tarihe karıştı ama ondan doğan soru hâlâ canlı. Elektriksel itme yükleri olabildiğince uzağa iter ve yükler, eğri kristallerde, küresel virüslerin protein kılıflarında ve kafes benzeri fulleren moleküllerinde karşımıza çıkan minimum enerjili bir dizilime yerleşir. Genel bir çözüm yok; yalnızca birkaç durum kesin olarak çözülebiliyor, örneğin 12 yük için ikosahedron.
Physical Review Letters'ta yayımlanan çalışmada, Innsbruck Üniversitesi'nden Paul Scheier ile Leicester Üniversitesi'nden Shengfu Yang'ın yönettiği ve Durham Üniversitesi ile Cambridge Üniversitesi'nden araştırmacıların katıldığı ekip, süperakışkan helyum damlacıklarını sorunun laboratuvarına dönüştürdü.
Yöntem, yüklerin helyum damlacığının hacmine dağılmak yerine yüzeyin hemen altında yüzmesi sayesinde işliyor. Ekip, bir helyum damlacığı akışına elektron demeti göndererek her bir damlacıkta birkaç pozitif yük merkezi oluşturdu. Bu merkezler yüksek hareketliliğe sahip olduğundan Thomson dizilimlerini benimsiyor. Damlacıklar daha sonra altın buharından geçti; altın atomları en yakın yüke çekilerek her biri tek yük taşıyan, yaklaşık 700 atomlu nanoparçacıklar halinde topaklandı. Son olarak damlacıklar ince bir karbon filme çarparak iki boyutlu bir iz bıraktı; araştırmacılar bu izi geçirimli elektron mikroskobuyla görüntüleyip hesaplanan izdüşümlerle karşılaştırdı.
Yang'a göre 36 yüke kadar deneysel izler, Thomson probleminin hesaplanmış çözümlerinin izdüşümleriyle \"tam bir uyum\" içinde çıktı. Yaklaşık iki mikron çapında ve yüzlerce yük taşıyan daha büyük damlacıklarda ise altıgen düzen, beşli kusurlarla kesintiye uğradı — bir futbol topunun yalnızca altıgenlerden dikilememesine yol açan aynı geometrik zorunluluk.
Çalışmaya katılmayan Fransa CNRS'ten Nadine Halberstadt, sonucun tahmin ile gözlem arasındaki döngüyü kapattığını söyledi. Yang, deneylerin matematiksel bir optimumu kanıtlayamayacağını, ancak gerçek bir fiziksel sistemin hangi dizilimi seçtiğini ortaya koyabileceğini belirtiyor.
Yöntem çok yüksek yük sayılarında aynı netlikte çalışmadı. Scheier'in sıradaki hedefi 1.000'den fazla yük için çözümleri test etmek; damlacıkları çarpmadan önce yavaşlatmak daha büyük ölçümleri bulanıklaştıran bozulmayı azaltabilir. Scheier ayrıca pratik bir yan ürün görüyor: altın parçacıkların boyutu neredeyse tek biçimli, bu da 2 boyutlu nanoparçacık kafesleri ihtimalini doğuruyor.



