İspanya, TikTok'un ülkede geçici olarak askıya alınıp alınamayacağını inceliyor. Tetikleyici, teyit platformu Maldita.es'in pazartesi yayımladığı ve platformdaki çocukların cinsel istismarına ilişkin araştırma oldu; resmi tepki alışılmadık ölçüde sertti.

Maldita.es, istismar görüntüleri içeren 1.100'den fazla paylaşım bulduğunu ve bunların toplamda yaklaşık 48 milyon görüntülenme aldığını açıkladı. Gazeteciler ayrıca bu tür materyali takas eden veya satan 20 binden fazla şüpheli profil tespit etti; bunların 7 binden fazlası İspanyolca konuşuyor. En çarpıcı ayrıntı: platforma açıkça bildirilen 50 videodan yalnızca beşi kaldırıldı.

Savcılığa yazı

Bakan Sira Rego'nun yönettiği Gençlik ve Çocukluk Bakanlığı, devlet savcılığından TikTok'un faaliyetlerinin soruşturulmasını talep eden bir "yazılı başvuru" yapıldığını doğruladı. Devlet televizyonu RTVE'nin aktardığı bakanlık kaynağı, bulguları "son derece ağır" olarak nitelendirdi ve ulusal ile Avrupa düzeyinde derhal ve eşgüdümlü bir yanıt gerektiğini söyledi. Kaynağa göre TikTok bu içeriklerin tespiti ve moderasyonunda "ciddi eksiklikler" gösteriyor; öneri algoritmaları da yayılmasına katkıda bulunuyor. Bu, çocuk haklarının ihlali anlamına gelebilir.

Rego ayrıca TikTok'un İspanya temsilcileriyle acil bir toplantı talep etti ve gerekli görülmesi halinde platformun İspanya'daki hizmetlerinin askıya alınması sürecini başlatmayı değerlendirdiğini söyledi.

Bunun hukuki anlamı

Bu bir emir değil. İspanyol hukuku kısıtlamalara izin veriyor, ancak milyonlarca kişinin kullandığı bir platformu tamamen engellemek, yasadışı paylaşımları kaldırmaktan farklı bir araç; üstelik hiçbir yanlış yapmayan kullanıcıları da vuruyor.

Dayanak kural, Bilgi Toplumu Hizmetleri ve Elektronik Ticaret Hakkında 34/2002 sayılı Kanun'un 8. maddesi. Madde, korunan hak ve menfaatler söz konusu olduğunda yetkili kurumların dijital hizmet sunumunu durdurmasına izin veriyor; korunanlar arasında çocukların ve gençlerin korunması, kamu düzeni, kamu güvenliği, ceza soruşturması ve kamu sağlığı var. Ancak madde hiçbir bakanlığa sosyal ağları kapatma konusunda genel yetki vermiyor: kararlar kanunen yetkili kurumlara ait ve Anayasa'nın mahkemelere bıraktığı konularda yalnızca yargı organı hareket edebiliyor. Tam engelleme halinde ölçülülük denetimi belirleyici olurdu; yetkililer yasadışı videoları silmenin, sorumlu hesapları kapatmanın veya daha iyi moderasyon talep etmenin neden yeterli olmadığını gerekçelendirmek zorunda kalırdı.

Bir de Avrupa düğümü var: TikTok AB'ye İrlanda'da kurulu bir şirket üzerinden hizmet veriyor. Bu nedenle İspanya'nın ilke olarak önce İrlanda'dan harekete geçmesini istemesi, yetersiz kalırsa planlanan kısıtlamayı hem İrlanda'ya hem de Avrupa Komisyonu'na bildirmesi gerekir. Acil durumlar için istisna var; ancak aciliyet gerekçelendirilmeli ve önlem 15 gün içinde Brüksel'e bildirilmeli.

İkinci yol Dijital Hizmetler Tüzüğü'nden (DSA) geçiyor. TikTok "çok büyük çevrimiçi platform" sayılıyor ve güçlendirilmiş yükümlülüklere tabi. 82. madde, son çare olarak geçici erişim kısıtlamasına izin veriyor: mevcut araçlar tükendiğinde, ihlal sürdüğünde ve ciddi zarar başka türlü önlenemediğinde. Komisyon'un yerleşik olduğu ülkenin koordinatöründen 51. maddedeki usule göre hareket etmesini istemesi ve kısıtlamanın yetkili bir yargı organınca kararlaştırılması gerekir. Kısıtlama başlangıçta dört hafta sürer ve uzatılabilir. Cezalar platformun dünya çapındaki yıllık cirosunun yüzde 6'sına kadar çıkabilir.

Ulusal güvenlik ve telekomünikasyon mevzuatı da kestirme yol sunmuyor: 11/2022 sayılı Kanun'un 4.6. maddesi devlete olağanüstü ve geçici olarak ağları doğrudan yönetme yetkisi veriyor, ancak içerik platformlarını keyfî biçimde engelleme yetkisi vermiyor; önlemler 24 saat içinde yetkili mahkemeye bildirilmeli, mahkeme 48 saat içinde incelemeli. 36/2015 sayılı Ulusal Güvenlik Kanunu'nun 23.3. maddesi bu tür durumların vatandaşların temel haklarının askıya alınması anlamına gelemeyeceğini açıkça belirtiyor.

Bundan sonra ne olacak

Savcılık materyali inceleyip ceza soruşturması açıp açmayacağına veya etkilenen çocuklar için koruma tedbiri isteyip istemeyeceğine karar verecek. Brüksel ise TikTok'un bildirim, tespit ve kaldırma mekanizmalarının DSA yükümlülüklerini karşılayıp karşılamadığını inceleyebilir; bu, talimat, düzeltici önlem veya yaptırımla sonuçlanabilir.

Olay, Avrupa'daki çocuk koruma dalgasının parçası ama mekanizma farklı: başka ülkeler yaş tahmini ve yaş doğrulamaya yönelirken burada mesele içerik sorumluluğu ve platformun moderasyon görevini yerine getirip getirmediği. Ayrıca siyasi açıklama ile uygulanabilir hukuk arasındaki boşluğu gösteriyor: bir hükümet soruşturma başlatabilir, toplantı zorlayabilir; ama bir platformu tek başına kararla kapatamaz.