Süpersolid, kuantum mekaniğinin izin verdiği ama gündelik sezginin reddettiği bir hâl: kristalin düzenli kafes yapısına sahipken aynı anda özel bir sıvı gibi sürtünmesiz akan bir madde. 2017'den bu yana bu davranış ultrakee soğuk atom bulutlarında gösterildi - mutlak sıfıra yakın sıcaklıklarda, içinde barındırdığı deneyden daha pahalı ve daha kırılgan düzeneklerde. Şimdi uluslararası bir konsorsiyum Science Advances'ta aynı davranışı sıvı kristal boşlukları 60 dereceye yaklaşan sıcaklıklarda çalışan bir optik aygıtta gözlediğini bildiriyor.

Çalışmada Varşova Üniversitesi Fizik Fakültesi, Varşova Askeri Teknik Üniversitesi, IBM Research Zürih ve Fransa'nın CNRS'si yer aldı; ekip TopoLight konsorsiyumu olarak örgütlenmiş. Araştırmacılar atomları soğutmak yerine eksiton-polaritonları kullandı: ışığın bir mikro boşluk içinde maddeyle o kadar güçlü etkileşmesiyle oluşan ve ikisinin artık ayrı tanımlanamadığı yarı parçacıklar. Boşluk, özel olarak geliştirilmiş bir sıvı kristal içeriyor ve üzeri MeLPPP adlı organik yarı iletkenle kaplıydı.

Yapıları geliştiren grubun başındaki Wiktor Piecek, "Sıvı kristal mikro boşluklarımız 60 dereceye yaklaşan sıcaklıklarda bile çalışabiliyor" diyor. Bu yaklaşık 140 Fahrenheit derece - bu tür deneylerin normalde gerektirdiği dondurucu koşulların çok üzerinde.

Kanıt, yer değiştiren bir desen

Bir yarı parçacık topluluğunun bu hâle geçtiğini nasıl anlarsınız? Yaydığı ışıktan. Sistem süpersolid fazına geçerken düzenli aralıklarla parlak saçaklar belirdi; bu, yoğuşuğun kendiliğinden periyodik bir yoğunluk modülasyonu geliştirdiğinin, yani kristalin uzamsal düzenini aldığının işaretiydi.

Sonra ikinci gözlem geldi. Her lazer darbesinde saçaklar farklı bir konumda belirdi. Sistem eşdeğer birkaç düzen arasında tekrar tekrar seçim yapıyordu - kendiliğinden simetri kırılmasının ders kitabı örneği. Institut Pascal'dan (CNRS) Guillaume Malpuech, "Teori süpersolidin eşdeğer durumlar arasında seçim yapabileceğini öngörüyordu ve tam olarak bunu gözledik" diyor.

Yoğuşuk ayrıca kalıcı bir spin sarmalı sergiledi: yayılan ışığın polarizasyonunda yinelenen bir değişim. Böylece düzen aynı anda iki nicelikte ortaya çıktı: şiddet ve polarizasyon.

Başarmak için yalnızca saatler olan bir deney

Mühendislik tarafı ağırdı. Organik yarı iletken zamanla sıvı kristalle tepkimeye giriyor, bu yüzden her numune yalnızca birkaç saat kullanılabilir kalıyordu. Makalenin ilk yazarı, bugün New York City College'ta doktora sonrası araştırmacı olan Marcin Muszyński, "Deneylerin tüm sırasını önceden planlamak zorundaydık" diyor. "Bir ölçümü tekrarlamak, tamamen yeni bir numune üretmek demekti." Belirleyici ölçümler, Varşova'da üretilen fotonik yapılar üzerinde IBM Research Zürih'te yapıldı.

Aygıt düşünenler için öne çıkan bir özellik daha var: boşluklar elektrikle ayarlanabiliyor. Bu, süpersolid polariton yoğuşukları için optik davranışın yalnızca sıcaklık ya da pompa gücüyle değil, uygulanan gerilimle de değiştirilebildiği ilk platform.

Bu ne, ne değil

Sonuç, egzotik kuantum hâlleri araştırmasındaki en büyük pratik engellerden birini, kriyojenik soğutmayı ortadan kaldırıyor. Kuantum bilgisayarların artık oda sıcaklığında çalışacağı anlamına gelmiyor. Eksiton-polaritonlar yalnızca pikosaniyeler yaşıyor, yoğuşuk hâlâ optik pompalamaya ihtiyaç duyuyor ve bu tür işlere genellikle eşlik eden uygulamalar - fotonik hesaplama, nöromorfik hızlandırıcılar, optik algılama - ürün değil, olasılık. Ama seyreltme soğutucusundan desenlenmiş bir cam parçasına geçmek, bu sistemleri mühendisler için ilginç kılan adımın ta kendisi; elektrikle kontrol ise onları sınanabilir kılan şey.