Çin, Japonya ve Arap dünyasındaki gökbilimcilerin Kraliçe (Cassiopeia) takımyıldızında parlayan bir "konuk yıldız" kaydettiği tarihten neredeyse 845 yıl sonra, hayal bile edemeyecekleri teleskop görüntüsü geldi — ve araştırmacıların neye baktıklarına dair düşüncelerini değiştirdi.

SN 1181 süpernovasının kalıntısı olduğu geniş kabul gören Pa 30 bulutsusunun yeni görüntüsü, Hawaii'deki Maunakea'da bulunan Gemini North teleskobundan, Gemini Çoklu Nesne Spektrografı kullanılarak elde edildi. Görüntü, cismin önceki görüntülerine kıyasla yaklaşık on kat daha fazla iplikçik yapısı çözümlüyor.

Timothy Cunningham (Center for Astrophysics | Harvard & Smithsonian) ve Ilaria Caiazzo (Avusturya Bilim ve Teknoloji Enstitüsü) liderliğindeki ekibin bulduğu şu: Pa 30'un meşhur havai fişek biçimli radyal iplikçikleri aslında pürüzsüz çizgiler değil. Bunlar, boyutları birbirine oldukça yakın küçük gaz düğümlerinden oluşan zincirler — iplikçikler boyunca dizilmiş "kozmik inciler". The Astrophysical Journal'da yayımlanan çalışmaya göre her düğüm yaklaşık dört ışık günü genişliğinde; Caiazzo'nun bir basın bülteninde anlattığı gibi, Güneş Sistemi'nin gezegen bölgesi bunlardan birinin içine yaklaşık on kez sığabilir.

Şaşırtıcı olan bu düzenlilik. Süpernova püskürtmeleri genelde düzensiz yığınlar halindedir; burada ise düğümler benzer büyüklükte ve iplikçikler boyunca hizalı görünüyor. Bu da enkaz genişlerken onu şekillendiren yıldız çevresi ortamdaki ısı ya da yoğunluk değişimlerine işaret ediyor.

Pa 30 zaten bilinen süpernova kalıntıları arasında benzersiz; önemi de buradan geliyor. Merkezdeki yıldızı IRAS 00500+6713 son derece sıcak — yaklaşık 200.000 °C — ve saniyede yaklaşık 16.000 kilometre hızla yıldız rüzgârları savuruyor. Daha da anlamlısı, sağ kalan yıldız kalıntının neredeyse tam merkezinde duruyor. Süpernovalar normalde arta kalan yıldızlarını "tekmeleyip" uzaklaştırdığı için bu simetri alışılmadık ölçüde simetrik bir patlamaya işaret ediyor: yıldızını tamamen yok edemeyen, daha düşük enerjili ve eksik bir patlama olan nadir bir Tip Iax süpernovası. Pa 30, Samanyolu'nda bilinen tek Tip Iax kalıntısı.

Bu da onu, "zombi yıldızların" kendi yıkımlarından nasıl sağ kurtulduğunu incelemek için doğal bir laboratuvar yapıyor — ve tesadüfen, astronominin daha şiirsel başlıklarından biri için de: İnsanların ilk kez 1181'de çıplak gözle fark ettiği bir yapı, şimdi 8 metrelik bir aynayla düğüm düğüm ölçülüyor.

Kaynaklar