Guinness Rekorlar Kitabı, Ivan Smalyukh'u bilinen en saydam maddenin mucidi olarak listeliyor. Colorado Boulder Üniversitesi'ndeki laboratuvarı, pencere yalıtımında kullanılabilecek jeller geliştirdi: ışığı neredeyse hava kadar az kıracak biçimde ayarlanmış, camın kendisinden daha berrak jeller.

Bu tür çalışmalar, araştırmacıların tamamen saydam bir maddeye doğru ilerlediğini düşündürüyor. Şimdi üç teorik fizikçi bu rüyanın imkânsız olduğunu savunuyor: Işığı kıran hiçbir madde tamamen saydam olamaz, çünkü bir kuantum süreci ışık dalgalarını ses dalgalarına dönüştürüyor. En zekice mühendislik bile içinden geçen ışığın bir kısmını mutlaka kaybeder — gerçi kayıp çok ama çok küçük olabilir.

Alberto Nicolis, Federico Piazza ve Angelo Esposito'nun çalışması 8 Ekim'de arXiv'de ön baskı olarak yayımlandı. Scientific American 7 Kasım'da çalışmayı haberleştirdi.

Tartışma, azami saydam bir maddenin nasıl görünmesi gerektiğiyle başlıyor. Soğuk olmalı ki ışık, hareket eden moleküllerin titreşiminde kaybolmasın; hareketsiz olmalı ki kimyasal tepkime ya da elektrik akımı ışığı enerji kaynağı olarak soğurmasın. Nicolis ve Piazza böyle bir maddenin yine de ince kuantum süreçleriyle bazı fotonları yutacağını öngördü ve ne kadarını yutacağını hesaplamaya koyuldu.

Esposito, benzer bir hesabı daha önce yaptığını fark etti — ışık için değil, karanlık madde için. "Karanlık foton" denen varsayımsal parçacığın, süperakışkan helyumda bir atom çekirdeğini dürtmesiyle nasıl saptanabileceğini düşünüyordu. "Çekirdeklerden biriyle etkileşime girdiğinde ona bir tekme atıyor" diyor. Bu tekme küçük bir titreşim, bir tür kuantum mekaniksel ses dalgası başlatıyor. Bu tekrarlandıkça karanlık foton enerji kaybediyor ve sonunda saptanamaz hale geliyor. Aynı şeyin sıradan fotonlara da olması gerektiğini gördü.

Bu "sonunda" çok uzak olabilir. Fizikçilerin hayal ettiği kusursuz süperakışkan o kadar berrak ki ışık, fark edilir biçimde zayıflamadan önce Dünya'nın çapını kat edebilir. Ama er ya da geç zayıflar.

"Bunun tüm maddeler için evrensel olduğunu düşünüyorum" diyor Esposito. Model yalnızca süperakışkanları tanımlıyor; ancak yazarlar diğer maddelerin de benzer kurallara uyacağını bekliyor.

Projede yer almayan ETH Zürih fizikçisi Borna Salehian, "Bu çalışmayı çok ilginç buldum" diyor. "Teorik fizikte doğanın koyduğu temel sınırları ararız. Bu makale tam olarak bir tanesini veriyor!"

Pratikte pek bir şey değişmiyor. Smalyukh'un jelleri ideale zaten çok yakın, ama ince uygulanmak üzere tasarlanmış: 30 santimetre kalınlığında bir katman ışığın çok azını geçirir. Daha uzağı görmek istiyorsanız en iyi seçenek, ışığı kilometrelerce kıvrımlı yolda yükseltme gerektirmeden taşıyan fiber optik kablolar. Hayal edilebilecek en berrak madde olan süperakışkan helyum ise X-ışınlarını soğuruyor, ama görünür ışıkta ölçülebilir bir etki göstermedi.

İlginç olan sınırın kendisi. Bu sonuç saydamlığın kötü olduğunu söylemiyor. "Tamamen" kelimesinin kuantum mekaniğinin vermediği bir söz olduğunu söylüyor — ve bu bir mühendislik sorunu değil, doğa yasası.