NASA, Ay'daki bir deliğin bir mağaraya açılıp açılmadığını ve böyle bir mağaranın astronotlara hazır bir sığınak olarak hizmet edip edemeyeceğini araştırmak istiyor. GIMLI (Geophysical Instruments for Marius Lunar pit Investigation) projesi, NASA'nın Ay yüzeyine araştırma cihazları gönderdiği PRISM programı kapsamında 30 Eylül'de seçildi. Projeye Planetary Science Institute (PSI) liderlik ediyor; fırlatma tarihi henüz belirlenmedi.

Hedef, Japonya'nın Kaguya sondası tarafından keşfedilen ve hareketli bir volkanik geçmişe sahip bir bölgede yer alan dikey bir çukur olan Marius Hills Çukuru. Diğer Ay çukurları gibi bu da bir lav tüpüne açılabilir — yani zaten katılaşmış bir kabuğun altından lavın akıp gitmesiyle oluşan uzun bir boşluk. Kaguya'nın radar verileri 2017'de bir ipucu vermişti: Çukurun yakınında, Geophysical Research Letters'ta yayımlanan bir çalışmanın yazarlarınca olası lav tüpü olarak yorumlanan bir yankı deseni görülmüştü.

Boşluğu doğrulamak için ekip üç yüzey tekniği planlıyor. Norveç uzay ajansının sağladığı yer radarı yeraltına radyo dalgaları gönderecek ve yansımalardan yeraltı yapısını çıkaracak. Araştırmacılar ayrıca kontrollü titreşimler üretip bunların kayada nasıl yayıldığını ölçecek; boşluklar sinyali değiştirir ve proje yürütücüsü Nathaniel Putzig'e göre aktif sismik yöntem Apollo inişlerinden bu yana neredeyse hiç kullanılmadı. Bir gravimetre, bir boşluğu ele verebilecek küçük yerçekimi farklarını arayacak; kameralar da eklenecek. PSI'ye göre bir Blue Origin şirketi olan Honeybee Robotics sismik sistem, gravimetre ve kameraları üretip Ay'da işletecek. Yük, CLPS programı kapsamında ticari bir iniş aracı ve gezginiyle taşınacak.

Çukur gerçekten bir tünele açılırsa kazanım stratejik olur: Bir lav tüpü, kimsenin sığınak inşa etmesine gerek kalmadan insanları ve ekipmanı radyasyondan, mikrometeoritlerden ve aşırı sıcaklık dalgalanmalarından korur. Olumsuz sonucun bile değeri var: Çukurun duvarları, normalde gizli kalan kaya katmanlarını açığa çıkararak bilim insanlarının lavın bir zamanlar nasıl aktığını ve kaç kez patlama yaşandığını yeniden kurmasını sağlıyor.

NASA bir sınırlamayı kendisi belirtiyor: Marius Hills Çukuru Ay'ın Dünya'ya bakan yüzünde, ekvatora yakın konumda; planlanan Ay üssü ise güney kutup bölgesinde. Yani çukur ilk yerleşim için aday bir alan değil, ama Ay boşluklarının yaşanabilir olup olmadığının bir test vakası. GIMLI, güney kutbunda bir ölçüm istasyonu olan LEMS-SP ve kalıcı gölgeli çukurlardaki buzu ilk kez doğrudan ölçmeyi amaçlayan DISCO ile birlikte, astronotların Ay'da hayatta kalmasını hazırlamayı amaçlayan üç PRISM projesinden biri.

Kaynaklar