Nature dergisinin araştırmasına göre, dünyadaki az sayıda doğurganlık kliniği tartışmalı bir tedavi sunuyor: bebek sahibi olma şansını artırmak için embriyolara bağışlanmış mitokondri yerleştirmek — üstelik bu yöntemin sıkı klinik kanıtı bulunmamasına rağmen.
Mitokondri değişim tedavisi (MRT) adı verilen yöntemde, kişinin yumurta hücresinden ya da çiftin tek hücreli embriyosundan çekirdek çıkarılıp genç bir donörün yumurtasına naklediliyor. Kontrollü deneylerde kanıtlanmamış olan teoriye göre donörün mitokondrisi, yumurtanın ya da embriyonun olgunlaşmasına yardımcı oluyor. Doğacak bebek, biyolojik ebeveynlerinden nükleer DNA, donörden ise mitokondriyal DNA taşıyacak.
MRT'nin mitokondriyal hastalıkların kalıtımını önlemede kanıtlanmış bir rolü var: Geçen yıl bu amaçla yapılan ilk klinik deney, sekiz sağlıklı bebeğin doğumunu bildirdi. Ancak Nature, Bahamalar, Filipinler, Arnavutluk ve Ukrayna'da, bu tür mutasyonları olmayan müşterilere tüp bebek başarısını artırmak için MRT tanıtımı yapan — bazen 'oosit gençleştirme' adı altında — klinikler tespit etti. Filipinler'deki IVF Asia Group, MRT alan 40 yaşındaki bir kişinin '25 yaşındaki gibi sonuçlar aldığını' söylüyor.
Klinisyenler ve bilim insanları endişeli. Edinburgh Üniversitesi'nden doğurganlık doktoru Richard Anderson, bir kliniğin teklifini inceledikten sonra 'Oldukça dehşete düştüm' dedi. Monash Üniversitesi'nden, MRT deneyi yürütmüş üreme biyoloğu Mary Herbert, yayımlanmış kanıt olmadan umutsuz hastalara bu tedaviyi pazarlamayı 'temelden yanlış' olarak nitelendirdi. Francis Crick Enstitüsü'nden Robin Lovell-Badge ise kısırlık tedavisi arayan kadınların yumurtalarında mitokondri kalitesi eksikliği olduğuna dair 'çok az ya da hiç kanıt' bulunmadığını söylüyor.
Tüp bebek başarı oranları yaşla hızla düşüyor — 2024 ABD istatistiklerine göre ilk embriyo transferinde 35-37 yaş için %26 canlı doğum oranı, 41-42 yaş için %8 — ve 'genç mitokondri' vaadini cazip kılan da bu. Kiev merkezli BioTexCom kliniği, MRT ile oluşturulan embriyonun tek transferi için 6.500 avrodan başlayan paketler sunuyor. MRT'yi kısırlık tedavisi olarak inceleyen yalnızca birkaç çalışma var: 25 kişilik 2023 çalışmasının kontrol grubu yoktu ve baş yazarı sonuç çıkarılamayacağını söylüyor; 30 katılımcılı 2019 çalışması ise tek doğum bildirdi ve prosedürü önermedi. Uzmanlar, tedavinin yalnızca klinik deneyler kapsamında sunulması gerektiğini söylüyor.
