ABD Gıda ve İlaç Dairesi'nin son on yılda onayladığı yedi CAR-T hücre tedavisinin hepsi zahmetli bir kalıbı izliyor: kan al, özel bir tesise gönder, T hücrelerini ayır, genetik olarak değiştir, yeterince çoğalt, geri gönder, hastaya ver. Haftalar, özel donanım, laboratuvar ekibi — ve tıbbın en yüksek fiyatlarından biri.

MIT'deki bir ekip, bunun büyük bölümünün atlanabileceğini gösterdi. Bağışıklık hücrelerini vücut dışında programlamak yerine, araştırmacılar genetik talimatı doğrudan vücuttaki doğal öldürücü (NK) hücrelere taşıyan lipid nanopartikülleri enjekte etti. Hücreler böylece CAR NK hücresine dönüşüyor: hastalıklı T hücrelerini tanıyıp yok etmek üzere programlanmış hücreler.

Neden T hücresi değil NK hücresi

Bu tercih ayrıntı değil. CAR-T hücrelerini kötü huylu T hücrelerine — örneğin T hücreli lenfomalara — karşı kullanmak bir sorun doğuruyor: programlanmış hücre de hedefi de T hücresi olduğu için silahlar birbirine saldırabiliyor. NK hücreleri farklı bir soydan geliyor ve bu kendini yok etme sorunu olmadan hastalıklı T hücrelerine yönlendirilebiliyor.

Bu iki cephe birden açıyor: T hücresi kanserleri ve yanlış yönelen T hücrelerinin sağlıklı dokuyu hedef aldığı otoimmün hastalıklar.

Vücut içinde programlama nasıl çalışıyor

Partiküller yağ moleküllerinden yapılı ve haberci RNA (mRNA) taşıyor: kimerik antijen reseptörünün yapım talimatı. Yüzeylerinde, NK hücrelerinin reseptörlerine bağlanan antikor parçaları var; bu sayede yük doğru adrese gidiyor. Reseptör değiştirilebilir: B hücrelerinde bulunan CD19 proteini ya da T hücrelerinde bulunan CD3 hedeflenebiliyor.

Enjeksiyondan sonra NK hücreleri reseptörü kendisi üretiyor ve seçilen hedefin avcısı oluyor.

Farelerde ne oldu

- Hedeflenen NK hücrelerinin yaklaşık %80'i yeniden programlandı. - Agresif melanom modelinde, tedavi edilen beş hayvandan üçünde tam remisyon görüldü. - T hücreli lenfoma taşıyan insanlaştırılmış farelerde tümörler beş enjeksiyon sonrasında tamamen yok edildi; bu sonuç, vücut dışında geleneksel yöntemle üretilen CAR NK hücreleriyle karşılaştırılabilir düzeyde. - Otoimmün hepatitte tedavi, kendi dokusuna saldıran T hücrelerini ortadan kaldırdı ve hasarlı karaciğer dokusu iyileşti. Bunun için tek bir enjeksiyon yetti.

Kıdemli yazar, MIT Kimya Mühendisliği Bölümü'nde profesör ve Koch Institute for Integrative Cancer Research ile Institute for Medical Engineering and Science üyesi Daniel Anderson. Baş yazarlar doktora sonrası araştırmacı Yuang Chen ile doktora öğrencileri Julia Monkovic ve Haseeb Mughal; MIT'nin David H. Koch Institute Professor unvanlı Robert Langer da katkı verdi. Çalışma Nature Biotechnology'de yayımlandı; Sanofi, Marble Center for Cancer Nanomedicine ve National Cancer Institute'un Koch Institute destek hibesiyle finanse edildi.

Neyi değiştirir, ne hâlâ eksik

Kişiye özel hücre üretimi yerine bir infüzyon ürünü, ekonomiyi değiştirir: aferez merkezi yok, haftalar süren lojistik zinciri yok, hasta başına üretim koşusu yok. Prensip olarak transplantasyon altyapısı olmayan bir klinik de uygulayabilir.

Ancak sonuçlar fare modellerinden. FDA'nın onayladığı hiçbir CAR NK tedavisi yok ve açık sorular küçük değil: programlama ne kadar sürüyor, bağışıklık sistemi tepki vermeden önce lipid nanopartikül kaç kez verilebilir, insan vücudunda hedef tanıma ne kadar isabetli kalıyor ve sağlıklı hücreler aynı işareti taşırsa ne oluyor?

Asıl çarpıcı olan mimari: İlaç, bitmiş bir hücre ürünü değil bir talimat seti. Bu da hastanın bedenini fabrikaya çeviriyor ve zor soruyu lojistikten biyolojiye taşıyor.