Dünyanın fosil karbon defteri 2026'da eksiye dönüyor — yıllar sonra ilk kez ve pek de rahat olmayan bir nedenle. 10 Kasım'da Global Carbon Project tarafından yayımlanan 2026 Küresel Karbon Bütçesi, fosil yakıtlardan kaynaklanan CO₂ emisyonunu 38,2 milyar ton olarak öngörüyor; bu, 2025'in rekorunun yüzde 0,4 altında.

Küçük bir düşüş ve önemli bir kısmı bir savaş istatistiği: Petrol emisyonlarının yüzde 1,9 azalması büyük ölçüde İran çatışmasının tetiklediği enerji fiyat şokuna kısa vadeli bir yanıt. En kirli yakıt olan kömür yüzde 0,6 artıyor. Doğal gaz yüzde 0,3 geriliyor.

Manşet, bütçenin tamamı değil

Arazi kullanımı değişikliğini ekleyince tablo tersine dönüyor. Ormansızlaşma ve turba yangınlarından kaynaklanan emisyonların 2026'da 5,1 milyar tona çıkması bekleniyor; bu da toplam CO₂'yi geçen yılki 42,8 milyar tondan 43,3 milyar tona taşıyor. Artışın nedeni neredeyse tamamen insan eliyle tutuşturulan turba yangınları ve daha kurak, El Niño ile bağlantılı koşullarda Güneydoğu Asya'daki orman bozulması.

Atmosferdeki CO₂ derişiminin 2026'da 427,7 ppm'e ulaşması bekleniyor; bu sanayi öncesi düzeyin yüzde 54 üzerinde. 1,5 °C için kalan karbon bütçesi artık yaklaşık 150 milyar ton — bugünkü hızda dört yıldan az emisyon.

Temiz enerji eğriyi büküyor, yavaşça

Küresel enerji talebindeki artışın üçte ikisi artık güneş, rüzgâr ve elektrikli araçlarla karşılanıyor. Güneş ve rüzgârın önlediği emisyon 2010'da 0,28 milyar tondan 2025'te 4,1 milyar tona çıktı; bu yıl 4,6 milyar ton bekleniyor. Nature Climate Change'de yayımlanan eş makale, 2028'e kadar yeni enerji talebinden kaynaklanacak emisyonların yüzde 64-79'unun yeni temiz kapasiteyle dengeleneceğini öngörüyor. 59 ülke 2019-2025 arasında ekonomisi büyürken emisyonunu düşürdü.

Ülke bazında: Çin yüzde 0,9 azalma (küresel fosil emisyonların yüzde 32'si, ama aynı zamanda yenilenebilir enerji ve elektrikli araçlarla önlenen emisyonun yaklaşık yarısı), ABD yüzde 1,3 azalma (geçen yılki fiyat kaynaklı sıçramanın ardından kömür geriliyor), AB yüzde 1,5, Japonya yüzde 1 azalma, Hindistan yüzde 4,4 artış, dünyanın geri kalanı yüzde 0,7 azalma.

Argümanı taşıyan iki cümle

Exeter Üniversitesi'nden ve Küresel Karbon Bütçesi'nin yürütücüsü Pierre Friedlingstein: "Fosil CO₂ emisyonlarındaki düşüş cesaret verici, ancak kısmen jeopolitik şoklardan kaynaklanan bir azalma sürdürülebilir bir iklim çözümü değildir."

CICERO iklim araştırma merkezinden Glen Peters ise yöntemsel koşulu koydu: "Tek bir yıldaki düşüş, yapısal değişimle desteklenmiyorsa zirve değildir."

Yutaklar ve uzaklaştırma

Kara yutağı 2023-24 El Niño'sundaki zayıflamanın ardından toparlandı; ancak güçlü 2026 El Niño'sunun etkisini önümüzdeki yıl göstermesi bekleniyor. Klasik ağaçlandırma dışındaki yeni CO₂ uzaklaştırma yöntemleri şu anda yıllık fosil emisyonunun 30 dakikasından azını dengeiyor. Yeniden ve yeni ağaçlandırma, kalıcı ormansızlaşma emisyonlarının yaklaşık yarısını telafi ediyor.

Nelere bakmalı

COP31 ve 2027 baskısı. Kömürdeki yüzde 0,6'lık artışın tersine dönüp dönmeyeceği. Ve düşüşün İran kaynaklı petrol şokunun etkisi geçince de sürüp sürmeyeceği — yoksa yapısal bir zirveye mi dönüşeceği. Yöntem açısından bu, Earth System Science Data'da ön baskı olarak yayımlanan ve 140'tan fazla araştırmacının ürettiği 21. yıllık baskı.