Avrupa'nın Euclid uzay teleskobu, ilk ciddi gözlem verisi yığınını teslim etti ve rakamlar baş döndürücü. 12 Kasım'da Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ve Euclid Konsorsiyumu, misyonun ilk büyük veri paylaşımı olan DR1-Foundation'ı yayımladı: yaklaşık 13 aylık gözlem, gökyüzünün yaklaşık 1.900 derecekaresini (Euclid'in altı yıllık görevi boyunca haritalayacağı alanın yaklaşık %14'ünü) kapsıyor ve yaklaşık 1,7 milyon gigabaytlık veriye karşılık geliyor.
Paylaşım; 900 milyondan fazla galaksiyi, 60 milyondan fazla kuazar adayını (süper kütleli kara deliklerle beslenen uzak galaksilerin parlak çekirdekleri) ve 160 milyondan fazla kaynağın tayfını listeliyor. Ayrıca yaklaşık 15.000 güçlü kütleçekim merceği adayı içeriyor: ön plandaki bir galaksinin kütleçekiminin, daha uzak bir galaksinin ışığını yay ya da halka biçiminde büküp büyüttüğü ender hizalanmalar. Bu, daha önce bilinen yaklaşık 1.000 merceğe kıyasla büyük bir sıçrama; ESA görev sonunda yaklaşık 170.000 mercek bulmayı bekliyor.
Mercekler önemli çünkü karanlık madde için bir tür terazi işlevi görüyorlar. Büyütme, ön plandaki galaksinin içinde kütlenin — görünmez karanlık madde dâhil — nasıl dağıldığına bağlı olduğundan, gözlenen mercekleri farklı kuramsal modellerle karşılaştırmak, karanlık maddenin ne olduğuna dair rakip açıklamaları eleyebilir. Open University'den Stephen Serjeant The Guardian'a konuşurken, "Güçlü kütleçekim merceklenmesiyle karanlık maddenin nasıl küm elendiğini öğreniyorsunuz ve bu, maddenin türü konusunda çok ayırt edici bir bilgi," dedi.
ESA Bilim Direktörü Carole Mundell, "Bunlar güzel görüntülerden çok daha fazlası; bugün evreni inceleyişimizde bilimsel bir dönüm noktası," dedi. Veriler, Euclid'in 600 megapiksellik görünür ışık kamerası VIS ile yakın kızılötesi tayfölçeri ve fotometresi NISP'ten geliyor; optik bileşenlere Max Planck Astronomi Enstitüsü ve Max Planck Dünya Dışı Fizik Enstitüsü gibi, veriyi de işleyen Alman merkezler katkı sağladı.
Bilim insanları bunu bir yanıt değil, bir temel olarak tanımlamakta dikkatli. DR1-Foundation, evrenin son 10 milyar yıllık kozmik tarihini kapsayan, şimdiye dek denenen en büyük 3B evren haritasının hammaddesi. 2027 ortasında gelmesi beklenen tam DR1 sürümü, karanlık maddenin gerçekte nerede olduğunu izlemek için gereken zayıf kütleçekim merceklenmesini ve galaksi kümesi verilerini ekleyecek.
Ölçek beraberinde kendi sorununu da getiriyor: Euclid artık hiçbir insanın inceleyemeyeceği kadar veri üretiyor. Misyonun Birleşik Krallık bilim lideri Edinburgh Üniversitesi'nden Andy Taylor'ın dediği gibi, artık hiçbir göz tüm veriye bakamaz.
Kaynaklar
- theguardian.comEuropean survey reveals 900m galaxies – and possibly secrets of 'dark universe'
- reuters.comEuclid mission data release spans more than 900 million galaxies
- mpg.deBest-Ever 3D Map of the Universe to date
- iac.esEuclid Releases Its First Major Dataset for Mapping the Dark Universe
- physicsworld.comESA's Euclid mission unveils treasure trove of cosmic data



