Avrupa Komisyonu çarşamba günü Dijital Adillik Yasası'nı önerdi: reşit olmayanlar için ganimet kutularını (loot box) yasaklayacak, manipülatif arayüz tasarımlarını kara listeye alacak ve her çevrimiçi aboneliğe bir iptal düğmesi koyacak bir tüketici kural kitabı.
Öneri, AB'nin 2005 tarihli Haksız Ticari Uygulamalar Direktifi'ni yürürlükten kaldırıp yerine doğrudan uygulanabilir bir tüzük getirecek; 27 ülkenin ayrı kural kitabı tek bir metne inecek. AB tüketicisine hitap eden her şirket, nerede kurulu olursa olsun kapsam içinde.
Karanlık desenlere (dark patterns) hem genel bir yasak hem de her koşulda yasaklanan uygulamaların yer aldığı bir ek liste geliyor. Metni yayımlanmadan önce inceleyen Euronews, sahte "stok azaldı" uyarılarından önceden işaretlenmiş ek ürünlere ve sürekli açılır pencerelere kadar on tuzağın kara listeye alındığını sayıyor. Komisyon bu listeyi yasayı yeniden açmadan genişletebilecek.
En sert darbe oyun sektörüne. Oyun içi para birimlerinin gerçek para değerini göstermesi ve reşit olmayanlar için ebeveyn onayı olmadan kapalı olması gerekecek. Paralı ganimet kutuları oranlarını açıklamak zorunda; 18 yaş altına tamamen yasak ve her oyuncu - yetişkin olsun olmasın - bunları kapatma seçeneğine sahip. Parayla kazan ve parayla ilerle mekanikleri reşit olmayanlar için yasak.
Yetişkinler daha ender bir şey kazanıyor: bir kapatma anahtarı. Hizmetler, kullanıcıyı bağımlı hâle getirmek için tasarlanmış ya da makul ölçüde öngörülebilir özellikleri devre dışı bırakma imkânı vermek zorunda. Profil çıkarmaya dayalı reklamcılık, reşit olmayanları hedeflediğinde ya da hassas kişisel verileri kötüye kullandığında yasak; kişiselleştirilmiş fiyatlandırma da reşit olmayanlara veya kırılgan tüketicilere zarar verebilecek durumlarda yasak. Influencer'lar ticari içeriği açıklamak zorunda; açıklamadıklarında arkalarındaki markalar ve ajanslar da sorumluluğu paylaşıyor.
Listeyi abonelikler tamamlıyor: ücretsiz denemeler kullanıcı aktif olarak kabul etmeden sessizce ücretli plana dönemez, yenilemeler hatırlatmayla gelir, iptal çevrimiçi birkaç tıkla çalışmak zorunda ve tüketici bir insana ulaşma hakkını korur.
Uygulama da Brüksel'e yaklaşıyor. Tüketicinin korunması işbirliği kurallarının paralel bir revizyonu, Komisyon'a büyük sınır ötesi ihlalleri kendisinin soruşturma yetkisini verecek; cezalar küresel cironun %6'sına kadar çıkabilecek. Komisyon'un etki değerlendirmesi, on yılda tahmini 88,4 milyar euroluk tüketici zararının önleneceğini, buna karşılık yıllık 678 milyon euro düzeltilmiş işletme maliyetini hesaplıyor. Öneri şimdi Avrupa Parlamentosu ve üye ülkelere gidiyor; önümüzde yıllarca sürecek müzakereler var.
Kaynaklar
- ec.europa.euCommission strengthens consumer protection laws, making them fit for the digital age
- thenextweb.comDigital Fairness Act: EU moves to outlaw dark patterns and subscription traps
- euronews.comEU to blacklist ten manipulative online design 'traps', leaked draft shows
- heise.deDigital Fairness Act: EU-Offensive gegen Abo-Fallen, Lootboxen und Dark Patterns




