Dresden Teknik Üniversitesi, Almanya'nın en istenmeyen maddesiyle çalışacak bir araştırma reaktörü için fizibilite çalışması yayımladı: yüksek radyoaktif kullanılmış yakıt.

DEMO adını taşıyan öneri, 50 megawatt termik güce sahip ve 20 yıl işletilmesi planlanan bir erimiş tuz reaktörü. Amacı dönüşüm (transmutasyon): uzun ömürlü aktinitlerin nötronlarla bombardıman edilerek ya fisyon yapıp enerji açığa çıkarması ya da daha kısa ömürlü izotoplara dönüşmesi. Üniversiteye göre tasarım, Almanya'da hâlihazırda yasak olan konvansiyonel kimyasal yeniden işlemeyi gerektirmeden çalışabiliyor; kullanılmış yakıt çubukları ve camlaştırılmış atık doğrudan tuzun içine besleniyor.

İddialar büyük. TU Dresden'e göre geriye yalnızca fisyon ürünleri kalacak ve bunlar için Almanya'nın Saha Seçim Yasası standartlarında bir depoya gerek olmayacak. Saksonya eyaletinin finanse ettiği çalışma, kamu yatırımını yaklaşık 1,95 milyar avro, geliştirme ve inşa süresini en az beş yıl olarak hesaplıyor. Olası sahalar, VKTA'nın işlettiği Dresden yakınlarındaki Rossendorf araştırma tesisi ya da Lausitz'deki Schwarze Pumpe ve Boxberg gibi eski santral alanları. Üniversite ayrıca projenin, maliyetini 50 milyar avro civarında tahmin ettiği depo programını gereksiz kılabileceğini ve atığın enerji içeriğinin Almanya'nın yıllık elektrik tüketiminin yaklaşık 300 katına eşit olduğunu savunuyor. Atom Enerjisi Yasası değiştirildikten sonra 2045'ten itibaren ticari santraller öngörülüyor.

Hukuki çerçeve dikkatle kurulmuş: DEMO ticari elektrik üretmeyeceği ve yakıtı klasik anlamda yeniden işlemeyeceği için üniversite, mevcut Atom Enerjisi Yasası kapsamında lisans alınabileceğine inanıyor; siyasi karar böylece ileri bir tarihe bırakılıyor.

Zamanlama anlamlı. Almanya'nın depo arayışı, 2050'ye kadar bir saha belirlemesi gereken bir seçim sürecinde hâlâ ilerlemeye çalışıyor ve yaklaşık 27 bin metreküp yüksek radyoaktif atığın kalıcı olarak depolanması gerekiyor. Ekim sonunda Saksonya, hâlâ incelenen bölgeler listesinden çıkarıldı — bu karar eyaletin üzerindeki siyasi yükü kaldırdı ve tesadüfen aynı soruya çok farklı bir yanıtın zeminini hazırladı.

Bağımsız kuşku yerinde ve üniversitenin açıklamasında hiç yok. Dönüşüm onlarca yıldır inceleniyor — hızlandırıcı güdümlü sistemler, Belçika'nın MYRRHA projesi, Fransa ve Japonya'daki ayrıştırma-ve-dönüşüm programları — ama hiçbir ülke bunu sanayi ölçeğinde gösteremedi. Katı kullanılmış yakıtı kabul eden erimiş tuz reaktörleri ise 50 megawatt rakamının ima ettiği olgunluktan uzak. Deutschlandfunk'un proje üzerine radyo haberi, nükleer atıktan enerji üretirken toksisitesini azaltan bir reaktörün “gerçek olamayacak kadar iyi” göründüğü yönündeki haklı özetle başlıyordu. Fizibilite çalışmasının bu itiraza yanıt verip vermediği, hakemlerin ve parayı onaylayacak eyalet parlamentosunun sorması gereken soru.

İzlenecekler: Saksonya çalışmanın ötesinde bütçe ayıracak mı, lisans yolu hukuki incelemeden geçecek mi ve bağımsız reaktör fizikçileri tasarımın varsaydığı dönüşüm oranlarına ilişkin bir değerlendirme yayımlayacak mı?