Perşembe günü Türkiye'nin Antalya kentinde düzenlenen COP31 iklim zirvesinin kulisinde yayımlanan iki rapor çarpıcı bir mesaj verdi: Dünya yalnızca iklim hedeflerini tutturamıyor, en önemli hedefin “geri döndürülemez biçimde aşılmasına” doğru gidiyor.
Avrupa Birliği'nin Copernicus iklim servisi, 2015'te Paris Anlaşması imzalandığından bu yana küresel ısınmanın belirgin biçimde hızlandığını bildirdi. O dönemde gezegenin, anlaşmanın uzun vadeli eşiği olan sanayi öncesi ortalamanın 1,5°C üzerini 2045 civarında aşacağı öngörülüyordu. Bir on yıl daha süren zirveler ve tıkanan politikalardan sonra Copernicus bu tarihi 2029'a çekti — 15 yıldan fazla erken. “Bu çarpıcı değişim, küresel ısınmanın son yıllarda hızlandığını gösteriyor” diyen AB bilim insanları, insan faaliyetlerinden kaynaklanan ve sürekli artan sera gazı birikiminin eğilimin ana sürücüsü olmayı sürdürdüğünü ekledi.
İkinci rapor, kâr amacı gütmeyen Climate Action Tracker'dan (CAT) geliyor ve daha uzağa bakıyor. Mevcut politikalar altında CAT, 2100'e kadar 2,7°C ısınma öngörüyor; bu, geçen yıl açıklanan 2,6°C'lik tahminin biraz üzerinde. En iyimser senaryoda — hükümetlerin verdiği tüm taahhütlerin, hedeflerin ve uzun vadeli sözlerin eksiksiz uygulanması hâlinde bile — dünya 1,9°C ısınacak; bu, 1,5°C hedefinin çok ötesinde ve bilim insanlarının tehlikeli saydığı bölgenin içinde.
CAT raporunun başyazarı, Climate Analytics'ten Sarah Heck, “Hükümetlerin iklim değişikliği konusundaki ortak eylemi üst üste beşinci yıl da tıkandı” dedi. Heck'e göre yeni petrol ve gaz projeleri ile iklim politikalarını “geciktiren, zayıflatan veya geri alan” hükümetler, yenilenebilir enerjideki ilerlemeyi etkisiz bıraktı. Climate Analytics CEO'su Bill Hare ise hükümetlerin önündeki seçimi şöyle çerçeveledi: fosil yakıt sektörünü desteklemeyi sürdürüp “insanlığı aşılamaz ekonomik hasara” mahkûm etmek ya da “her zamankinden daha erişilebilir ve daha ucuz” çözümlere yönelmek.
Raporda ölçülü bir iyimserlik için gerekçeler de var: temiz enerji yatırımları artık fosil yakıt yatırımlarının yaklaşık iki katı, elektrikli araçlar hızla yayılıyor ve Brezilya Amazonu'ndaki ormansızlaşma keskin biçimde azaldı. Küresel karbon emisyonlarının bu yıl hafifçe düşmesi bekleniyor — ama eğriyi kıracak hızın çok altında.
Zirve çevresindeki siyaset ise cesaret vermiyor. Konferansın ev sahipleri Türkiye ve Avustralya, şimdiye kadar elektrifikasyon hedeflerinin yanına “temiz” sözcüğünün eklenmesine karşı çıktı. Hare bunu fosil yakıt çıkarlarına bağlıyor: Avustralya dünyanın en büyük kömür ihracatçılarından, Türkiye'nin elektrik sektörü ise hâlâ büyük ölçüde kömüre bağımlı. Görüşmelerde ABD yok; Heck, ABD, Kanada ve Yeni Zelanda'yı iklim eylemini “şaşırtıcı” bir düzeyde yavaşlatan ülkeler arasında saydı.
Raporun yazarları sayıları sunarken kaderciliğe de teslim olmadı. Hare, 1,5°C'nin aşılmasının “bozguncuğun kapısını açmak için bir bahane olamayacağını”, her derece kesirinin önemli olduğunu söyledi. 2021'den bu yana ilk kez BM görüşmelerine katılan Greta Thunberg ise durumu net koydu: “Sevdiğimiz her şey ve herkes tehlikede.” BM Genel Sekreteri António Guterres, bu anı hükümetlere fosil yakıtlardan daha hızlı çıkış çağrısı yapmak için kullandı. Bu hafta açıklanan rakamlar, bunu rahat bir marjla yapma penceresinin çoktan kapandığını gösteriyor.
Kaynaklar
- arstechnica.comScientists warn 1.5°C climate change threshold could arrive by 2029 (Ars Technica / Inside Climate News)
- theguardian.comWorld heading for 'irrevocable overshoot' of global temperature thresholds, analysis warns (The Guardian)
- ecmwf.intGlobal warming to reach 1.5°C by January 2029 (ECMWF/Copernicus)
- commondreams.orgWorld Barreling Toward 'Irrecoverable Overshoot of 1.5°C' (Common Dreams)
- irishexaminer.comCOP31: Analysis warns 'irrevocable overshoot' of global temperature thresholds (Irish Examiner)



