Yarim yuzyili askin suredir kolajen, cilde, kemiklere, tendonlara ve organlara guc veren yapisal bir protein olan uzun, sert bir molekuler kablo olarak tasvir ediliyordu. Ancak bu tanidik goruntu, kolajenin hucreden ayrildiktan sonra neye donustugunu yakaliyor olabilir — uretilirken nasil var oldugunu degil.
Barselona'daki Genomik Duzenleme Merkezi (CRG) arastirmacilari, canli hucrelerin yuksek cozunurluklu goruntulemesini kullanarak kolajeni carpici bicimde farkli bir formda gozlemledi: sert cubuklar yerine yumusak, sivi benzeri damlaciklar.
Journal of Cell Biology'de yayinlanan calisma, insan vucudundaki en bol bulunan proteinin dogal hucre ici durumunda ilk dogrudan goruntusunu sagliyor. Kolajen, vucudun toplam protein kutlesinin yaklasik ucte birini olusturuyor.
"Bir hucrenin icinde, kolajenler varsayildigi gibi sert molekuller degildir. Aslinda cok esnektirler ve bir damla sudaki yag gibi sivi yogusma formu alirlar," diye acikliyor CRG'de calismanin kidemli yazari ICREA Arastirma Profesoru Vivek Malhotra.
Bu sivi benzeri form, hucreleri kendi yapisal mekanizmalarindan korumaya yardimci olabilir. Hucrenin disinda, kolajen dokulari bir arada tutan sert liflere donusur. Ayni lif yapim sureci hucrenin icinde gerceklesseydi, olumcul olabilirdi.
Kesif ayrica hucrelerin kolajeni nasil disa aktardigi hakkinda farkli bir dusunme bicimine isaret ediyor. Malhotra ve meslektaslari, kolajenin uretim bolgesinden kilcal hareket benzeri bir fiziksel surecle hareket ettigi bir "sivi ekstruzyonu" hipotezi oneriyor. Dogrulanirsa, bu fikir bilim insanlarinin yara iyilesmesi, fibroz ve kanseri anlama seklimi etkileyebilir.
Uzun suredir devam eden bulmaca boyuttan kaynaklaniyor. Saflastirilmis kolajen mikroskop altinda goruntulendiginde, 400 nanometreye kadar uzanan uzun sert bir cubuk olarak gorunur. Normalde proteinleri tasiyan kesecikler olan vezikuller yalnizca yaklasik 60 ila 90 nanometre capindadir. Yeni calisma, cevabin kismen kolajenin yanlis asamada goruntulenmis olmasi oldugunu one suruyor — hucrenin icinde henuz sert cubuk degildir.
Ekip, kolajenin birlesen, ayrilan ve cevreleriyle madde alisverisi yapan kucuk damlaciklar halinde toplandigini gozlemledi — suda yag damlaciklarinin olusumuna benzer sekilde bir yogusma maddesinin ayirt edici ozellikleri.
Dogrulanirsa, model, karaciger, akciger ve cilt fibrozu ile kendilerini kemoterapiden ve bagisiklik sisteminden korumak icin yogun kolajenden zengin bir matris kullanan kanserler dahil olmak uzere, hucrelerin cok fazla kolajen salgiladigi hastaliklar icin onemli olabilir.
Calisma, 11 Haziran 2026'da Journal of Cell Biology'de yayinlandi ve Ispanya Bilim, Yenilik ve Universiteler Bakanligi, Katalonya Genel Hukumeti ve Avrupa Arastirma Konseyi tarafindan finanse edildi.
