Eski usul berber direkleri kendi dikey ekseninde döner; ama insanlar şeritlerin direkle birlikte dönmediğini, yukarı doğru ilerlediğini görür. Bu, insan görsel sisteminin hareket işleme eğilimlerinden kaynaklanan tanıdık bir yanılsamadır. Nature'da yayımlanan yeni bir çalışma, kelebeklerin de aynı numaradan yararlandığını öne sürüyor: uçuş dinamikleri ile kanat desenleri birlikte, yırtıcı kuşların hızı ve yönü doğru kestirmesini zorlaştırıyor.
Exeter Üniversitesi'nden ortak yazar George Hancock, "Birçok kelebeğin kanadındaki şeritler ve lekeler, görsel sistemlerin hareket eden şeylerin yönünü ve hızını tahmin etme biçimine müdahale ediyor; yanlış hareket ipuçlarını çoğaltırken kelebeğin gerçek yönünü saklıyor" diyor. Ona göre bu yanılsamalar, avcının en temel hedefleme sistemini ve avına kilitlendiği son on milisaniyedeki balistik saldırısını bozuyor; kuşun rotasını düzeltmeye zamanı kalmıyor. Sonuçta kuşlar ve diğer avcılar çoğu zaman ıskalıyor.
Exeter ekibi birkaç kanıt hattını birleştirdi. Önce çeşitli kelebek türlerinin havalanışını yüksek hızlı kameralarla kaydedip görüntüleri kuş görüşünü modelleyen bir bilgisayar programından geçirdiler. Ortak yazar Jolyon Troscianko, "Kuş görüşü modelimden geçirdiğim ilk ağır çekim kelebek videosu, kelebek yukarı hareket ederken aşağı yönlü hareketle parlıyordu" diyor. Önce kod hatası yaptığını düşünmüş, sonra bunun saldıran bir avcıyı şaşırtmak için ne kadar elverişli olduğunu fark etmiş. Etki, berber direği yanılsamasına benziyor ve böceklerin uçuş biçiminden kaynaklanıyor: kanatlar çırpma sırasında biçim değiştiriyor, yukarı vuruşta birleşip aşağı vuruşta ayrılıyor; bu da şeritlerin açısını kaydırıp farklı yönlere çeviriyor.
Araştırmacılar ardından yaklaşık 400 Avrupa türünü simüle etti ve yanılsama üreten desenlerin yaygın olduğunu buldu. Gönüllü insanlar dokunmatik ekranda sanal kelebekleri yakalamaya çalıştı; genetik algoritmalar ise en güçlü hareket şaşırtması için seçilmiş 50.000'den fazla kanat desenini evrimleştirdi. Algoritmalar, doğada görülenlere çarpıcı biçimde benzeyen desenlere yakınsadı; bu da etkinin bir yan ürün değil, önemli bir evrimsel itici güç olabileceğini düşündürüyor. Şaşırtma birkaç yolla üretilebiliyor: ön kanatta kontrast oluşturan dikey şeritler, tek bir dikey bant ya da kanat kenarındaki kontrast desenler. Ekip, hareket şaşırtmasının doğada — kanat çırpan kuşlardan kertenkele ve balıkların savrulan kuyruklarına kadar — sanılandan çok daha yaygın olabileceğini savunuyor.
