Yapay zekâ, hem kendisine biçilen beklentileri hem de onu yönetmek için yazılan kuralları geride bıraktı. Bu, Yapay Zekâ Üzerine Yüz Yıllık Çalışma (AI100) projesinin üçüncü raporunun ana sonucu.

Stanford İnsan Merkezli Yapay Zekâ Enstitüsü (HAI) tarafından yayımlanan rapor, projenin beş yılda bir yapılan durum değerlendirmesi. AI100, 2014'te Eric ve Mary Horvitz'in bağışıyla kuruldu; Toronto Üniversitesi'nden Sheila McIlraith başkanlığındaki uluslararası bir daimi komite tarafından Stanford HAI bünyesinde yürütülüyor. 2026 çalışma paneli ise Oxford Üniversitesi'nden Michael Wooldridge liderliğinde; bilgisayar bilimi, felsefe ve sosyolojiden besleniyor.

Raporun en çarpıcı bulgusu, saf ölçekleme döneminin sona ermesi. Yüksek kaliteli eğitim verisi giderek kıtlaşıyor ve sınır modelleri eğitmenin maliyeti sürdürülemez hale geldi. Panele göre sonraki aşamayı daha büyük sistemler değil, daha akıllı algoritmalar, daha verimli modeller ve daha derin akıl yürütme belirleyecek.

Yıkım, uzun süre dokunulmaz sanılan alanlara yayılıyor: yaratıcı endüstriler, yazılım geliştirme ve hatta saf matematik. Yazarlar bunu teknolojinin gazetecilik, müzik ve perakendeye yaptığına benzetiyor. Bilimde yapay zekâ araştırma sürelerini yıllardan aylara indiriyor; panel on yıl içinde yapay zekâ destekli laboratuvarların norm haline gelmesini bekliyor, ancak makine üretimi keşiflerin doğrulanmasının yeni yöntemler gerektireceği uyarısını da yapıyor.

Rapor ayrıca eşi görülmemiş büyüklükte bir yatırım patlamasını belgeliyor. Veri merkezi inşası enerji arzını zorluyor, karbon emisyonlarını artırıyor ve ulusal enerji politikalarını yeniden şekillendiriyor; çip üreticisi Nvidia kısa süreliğine tarihin en değerli şirketi oldu. Ancak ekonomik getiri henüz toplu verilerde ya da yatırım getirilerinde görünmüyor; panel bu kopukluğu olası bir finansal balon olarak işaretliyor.

Jeopolitik olarak sınır teknolojiler az sayıda ABD'li ve Çinli aktörün elinde toplanmış durumda. Amerikan şirketleri en güçlü tescilli modellerde önde; Çin'in açık ağırlıklı modelleri ise arayı hızla kapatıyor. Bu da diğer ülkelere Amerikan sistemleri, Çin modelleri ya da kendi egemen yetenekleri arasında seçim yapma zorunluluğu bırakıyor.

Öne çıkan iki uyarı var. Siber güvenlikte yapay zekâ artık iki yönlü işliyor: sistemler yazılım açıklarını tespit etti ve ajan ekipleriyle saldırılar düzenledi. Savaş alanında ise rapor, ölümcül hedefleme kararlarının çoktan insan denetimi olmadan alındığını söylüyor ve yeni uluslararası angajman kuralları çağrısı yapıyor.

Panel, dışarıda bırakıldığını söylediği kamuoyuyla kapanıyor. Milyarlarca insan yapay zekâdan etkileniyor ama nasıl geliştirildiğinde söz hakkı neredeyse yok. Giderek küresel iş birliği yerine ulusal güvenlik çerçevesine oturan uluslararası yönetişim ise ilkeler üretti, ancak bağlayıcı taahhütlerin uzağında kaldı.